Trích biên bản hỏi cung Hofstein D. N.


Ngày 12.01.1949

Hofstein D.N., sinh năm 1889, người Do Thái, trình độ đại học, đảng viên Đảng Cộng sản Liên Xô (b) từ năm 1942. Trước khi bị bắt là nhà thơ Do Thái, ủy viên ban chấp hành Hội Nhà văn Xô viết Ukraine.

HỎI: Trong buổi hỏi cung trước, anh đã khai rằng các đồng phạm của mình — những phần tử dân tộc chủ nghĩa Do Thái ẩn náu trong Ủy ban Do Thái Chống Phát xít — đã duy trì liên lạc với cộng đồng Do Thái tại Moscow và phối hợp các hoạt động tội phạm với họ. Anh biết điều này từ những nguồn nào?

ĐÁP: Về mối liên hệ giữa Ủy ban Do Thái Chống Phát xít (EAK) và giáo đường, Mikhoels và Feffer đã kể cho tôi nghe. Mối quan hệ của họ rất khó hiểu — không rõ Ủy ban lãnh đạo giáo đường hay ngược lại. Tuy nhiên, trong một lần trò chuyện với Feffer, tôi được biết rằng theo sáng kiến của lãnh đạo Ủy ban, Chobrutsky đã bị cách chức chủ tịch ban quản trị cộng đồng Moscow vì không được lòng EAK, và giáo sĩ Shlifer đã được đưa lên thay thế. Shlifer duy trì liên lạc thường xuyên với EAK, nhiều lần đến thăm và tham gia tích cực vào hoạt động của Ủy ban. Các lãnh đạo EAK cũng không tránh việc lui tới giáo đường, điều mà đích thân tôi đã chứng kiến.

HỎI: Khi nào?

ĐÁP: Vào tháng 3 năm 1945, nhân dịp tôi đến Moscow, tôi được mời tới giáo đường dự lễ cầu nguyện tang lễ cho những người Do Thái hy sinh trong Thế chiến II. Tôi nhận thấy tại giáo đường cũng là những khuôn mặt đó mà tôi đã gặp ở EAK, và các lãnh đạo Ủy ban không chỉ là người nhà tại giáo đường mà còn cùng với giáo sĩ tổ chức buổi lễ.

Khi xuất hiện tại giáo đường cùng với Bergelson, Feffer, Kvitko và những người khác (Mikhoels lúc đó vắng mặt tại Moscow), tôi nhận thấy trong hội trường xôn xao khi có sự xuất hiện của một vài nhóm người lạ. Tất cả họ đều tiến tới những vị trí trang trọng và có mặt suốt buổi lễ. Khi tôi hỏi họ là ai, Kvitko đáp với niềm tự hào rằng trong đó có nghệ sĩ Reizen của Nhà hát Bolshoi, các học giả Trainin và Tarle, nghệ sĩ Zuskin, cùng một vài vị tướng mà tôi không biết tên.

Đặc biệt, tôi chú ý đến sự xuất hiện của một người phụ nữ mặc đồ tang, người được các thành viên ban quản trị cộng đồng đón tiếp trọng thể và đưa thẳng tới bục cao ở tầng trệt nơi đọc kinh Torah (Ngũ thư của Moses) — vị trí vốn chỉ dành cho những nam giới Do Thái có địa vị cao quý — thay vì đưa lên gác lửng (tầng hai) dành cho phụ nữ theo phong tục tôn giáo.

Thấy lạ vì việc phá bỏ các tập tục lâu đời, tôi hỏi Kvitko ngồi cạnh đó xem người phụ nữ này là ai. Kvitko tự hào trả lời: "Đó là người thân thiết của chúng ta — Zhemchuzhina Polina Semenovna". Bên cạnh Zhemchuzhina là một người đàn ông lớn tuổi, mà theo lời một nhân viên giáo đường, đó là anh trai bà ta. Đáng chú ý là buổi lễ không bắt đầu cho đến khi Zhemchuzhina tới, dù đã quá giờ hẹn. Tại đó, qua trò chuyện với Bergelson và Kvitko, tôi hiểu rằng lãnh đạo EAK đã tranh thủ được sự ủng hộ của những nhân vật có tầm ảnh hưởng. Họ không nói rõ là ai nhưng lưu ý tôi rằng tại Ukraine cũng cần nỗ lực mở rộng ảnh hưởng của chúng ta.

HỎI: Với mục đích gì?

ĐÁP: Để dễ dàng thực hiện các hoạt động dân tộc chủ nghĩa và giành lấy lãnh thổ để thành lập một cộng hòa Do Thái độc lập tại Crimea. Mikhoels, Bergelson, Feffer và Dobrushin thực sự bị ám ảnh bởi dự án này. Họ khẳng định với tôi rằng đã thực hiện một khối lượng công việc lớn và việc giải quyết vấn đề Crimea chỉ còn là chuyện sớm muộn. Nhằm phổ biến ý tưởng này, Mikhoels và Bergelson đã chuẩn bị dàn dựng vở kịch "Hoàng tử Reubeni" tại nhà hát Do Thái, trong đó lồng ghép ý tưởng về một quốc gia Do Thái và mối liên hệ tích cực với các nước khác. Vở kịch mang tính dân tộc chủ nghĩa này đã bị cấm, nhưng họ vẫn tìm cách chuyển bản thảo sang Mỹ để xuất bản bằng tiếng Do Thái.

Năm 1944, Mikhoels nói với tôi rằng toàn bộ người Tatar đã bị trục xuất khỏi Crimea và ở đó có Tướng Yakov Kreizer (thành viên EAK) cùng một nhóm nhà văn Do Thái được cử đến quận Dzhankoy để thu thập thông tin về những người định cư Do Thái tại Crimea. Tất cả các tài liệu này đã được gửi sang Mỹ hoặc đăng trên báo "Eynikayt" ở Moscow. Sau khi Chính phủ Xô viết từ chối cấp Crimea cho người Do Thái, các đồng phạm của tôi không từ bỏ ý định mà tăng cường nỗ lực thông qua các tổ chức Do Thái tại Mỹ để gây áp lực lên Chính phủ Xô viết. Họ hy vọng cục diện quốc tế hậu chiến sẽ thay đổi theo hướng Mỹ có thể ảnh hưởng đến Liên Xô trong việc giải quyết "vấn đề Do Thái". Để không bỏ lỡ thời cơ, EAK tích cực thu thập thông tin về Liên Xô để gửi sang các tòa soạn ở Mỹ.

Về bản chất, EAK đã biến thành một chi nhánh của báo chí Mỹ, qua đó thông tin tình báo về Liên Xô được thu thập và chuyển đi. Tuy nhiên, phía Mỹ dường như chưa hài lòng nên đã cử đại diện sang Liên Xô để trực tiếp nắm bắt tình hình và đưa ra các chỉ dẫn thực tế.

HỎI: Ai đã đến Liên Xô cho mục đích đó?

ĐÁP: Tháng 4 năm 1946, Goldberg — chủ tịch tổ chức Hỗ trợ Do Thái Chống Phát xít tại Mỹ, một trong những biên tập viên của tờ báo phản động "Der Tog" — đã đến thăm Liên Xô. Ông ta đi khắp đất nước và đặc biệt quan tâm đến tình hình nội bộ. Các lãnh đạo EAK đã hết sức chăm sóc và tổ chức các chuyến đi cho ông ta. Khi Goldberg đến Kiev, Feffer đã gửi điện tín yêu cầu tôi tổ chức đón tiếp chu đáo. Tại Kiev, Goldberg tuyên bố sẽ hỗ trợ đầy đủ từ các vòng tròn Do Thái ở Mỹ cho số phận của người Do Thái tại Liên Xô. Trong các cuộc gặp hẹp tại khách sạn "Intourist", ông ta nói với tôi và những người khác về việc cần tích cực hóa hoạt động dân tộc chủ nghĩa tại Ukraine và yêu cầu gửi thông tin đầy đủ nhất về tình hình Liên Xô sang Mỹ.

Trước khi kết thúc chuyến đi, tại Moscow đã diễn ra một bữa tiệc chia tay. Mikhoels, Feffer, Itzik Feffer, Peretz Markish và tôi đã hứa với Goldberg sẽ đấu tranh chống lại sự đồng hóa người Do Thái tại Liên Xô và tăng cường cung cấp thông tin. Chúng tôi khẳng định người Do Thái tại Liên Xô sẽ phục vụ đến cùng cho ý tưởng thành lập quốc gia Do Thái. Trở về Kiev, tôi đã cố gắng thiết lập quan hệ với các hội nhóm trong chính phủ tại Ukraine để có được sự ủng hộ chính thức nhưng thất bại. Những thất bại này khiến tôi trở nên căm phẫn chính quyền Xô viết, dẫn tới việc gần đây tôi đã công khai đưa ra các tuyên bố chống đối chính sách dân tộc của Đảng và Chính phủ Xô viết. [...]

Hỏi cung bởi: Trợ lý trưởng bộ phận điều tra các vụ án đặc biệt quan trọng thuộc Bộ An ninh Quốc gia (MGB) Liên Xô — Trung tá LEBEDEV

Nguồn: Lưu trữ Trung ương FSB Nga. Bản gốc.