CÁ NHÂN VÀ MẬT TỪ CHỦ TỊCH I. V. STALIN GỬI TỔNG THỐNG NGÀI F. ROOSEVELT
Tôi đã nhận được thông điệp của Ngài về các vấn đề Ba Lan vào ngày 20 tháng 12.
Về tuyên bố của Ngài Stettinius ngày 18 tháng 12, tôi muốn bày tỏ quan điểm về việc này tại cuộc gặp trực tiếp của chúng ta. Dù thế nào đi nữa, các sự kiện ở Ba Lan đã tiến xa hơn rất nhiều so với những gì được phản ánh trong tuyên bố nói trên.
Một loạt sự kiện diễn ra trong khoảng thời gian sau chuyến thăm Moscow cuối cùng của Ngài Mikołajczyk, và cụ thể là các bức điện đài trao đổi với chính phủ Mikołajczyk mà chúng tôi bắt giữ được từ những kẻ khủng bố bị bắt tại Ba Lan — vốn là các điệp viên hoạt động bí mật của chính phủ di cư Ba Lan — đã chứng minh một cách hoàn toàn rõ ràng rằng các cuộc đàm phán của Ngài Mikołajczyk với Ủy ban Quốc gia Ba Lan chỉ nhằm làm bình phong che đậy cho những phần tử đứng sau lưng Mikołajczyk để tiến hành các hoạt động khủng bố tội ác chống lại các sĩ quan và binh lính Liên Xô trên lãnh thổ Ba Lan. Chúng tôi không thể dung thứ cho một tình trạng mà những kẻ khủng bố, do các phần tử di cư Ba Lan xúi giục, lại giết hại binh lính và sĩ quan Hồng quân tại Ba Lan, tiến hành cuộc đấu tranh tội ác chống lại quân đội Liên Xô đang giải phóng Ba Lan và trực tiếp giúp đỡ kẻ thù của chúng tôi, những kẻ mà trên thực tế chúng đang là đồng minh. Việc thay thế Mikołajczyk bằng Arciszewski và nhìn chung là những thay đổi nhân sự nội các trong chính phủ di cư Ba Lan càng làm cho tình hình tồi tệ hơn, đồng thời tạo ra một vực thẳm ngăn cách giữa đất nước Ba Lan và chính phủ di cư.
Trong khi đó, Ủy ban Quốc gia Ba Lan đã đạt được những thành tựu nghiêm túc trong việc củng cố nhà nước Ba Lan và bộ máy chính quyền trên lãnh thổ Ba Lan, trong việc mở rộng và củng cố Quân đội Ba Lan, cũng như trong việc triển khai trên thực tế một loạt biện pháp quan trọng của nhà nước, trước hết là cuộc cải cách ruộng đất đem lại lợi ích cho nông dân. Tất cả những điều này đã dẫn đến sự củng cố các lực lượng dân chủ của Ba Lan và tăng cường mạnh mẽ uy tín của Ủy ban Quốc gia đối với các tầng lớp nhân dân Ba Lan rộng rãi trong nước cũng như trong các giới xã hội Ba Lan rộng rãi ở nước ngoài.
Tôi cho rằng hiện nay chúng ta cần quan tâm đến việc ủng hộ Ủy ban Quốc gia Ba Lan và tất cả những ai muốn và có năng lực hợp tác cùng với Ủy ban này, điều đặc biệt quan trọng đối với các nước đồng minh và đối với việc giải quyết nhiệm vụ chung của chúng ta — đẩy nhanh việc đánh bại nước Đức Hitler. Đối với Liên bang Xô viết, quốc gia đang gánh vác toàn bộ sức nặng của cuộc đấu tranh giải phóng Ba Lan khỏi những kẻ xâm lược Đức, vấn đề thiết lập mối quan hệ qua lại với Ba Lan trong điều kiện hiện nay là công việc của mối quan hệ hàng ngày, chặt chẽ và hữu nghị với chính quyền do nhân dân Ba Lan lập ra trên mảnh đất của mình, chính quyền vốn đã được củng cố và có quân đội riêng đang cùng Hồng quân tiến hành cuộc đấu tranh chống lại người Đức.
Tôi phải nói thẳng thắn rằng nếu Ủy ban Giải phóng Dân tộc Ba Lan cải tổ thành Chính phủ Lâm thời Ba Lan, thì với những lý do đã nêu ở trên, Chính phủ Xô viết sẽ không có căn cứ nghiêm túc nào để trì hoãn vấn đề công nhận chính phủ này. Cần lưu ý rằng trong việc củng cố một nước Ba Lan thân đồng minh và dân chủ, Liên bang Xô viết quan tâm nhiều hơn bất kỳ cường quốc nào khác, không chỉ vì Liên bang Xô viết đang gánh vác sức nặng chủ yếu của cuộc đấu tranh giải phóng Ba Lan, mà còn vì Ba Lan là quốc gia biên giới với Liên bang Xô viết và vấn đề Ba Lan không thể tách rời khỏi vấn đề an ninh của Liên bang Xô viết. Cần phải nói thêm rằng các thắng lợi của Hồng quân tại Ba Lan trong cuộc chiến đấu chống người Đức phụ thuộc rất nhiều vào việc có một hậu phương yên bình và đáng tin cậy tại Ba Lan, và Ủy ban Quốc gia Ba Lan hoàn toàn tính đến hoàn cảnh này, trong khi chính phủ di cư và các điệp viên bí mật của chúng bằng các hành động khủng bố lại đang tạo ra nguy cơ nội chiến ở phía sau hậu phương Hồng quân và cản trở các thắng lợi của Hồng quân.
Mặt khác, trong các điều kiện đã hình thành tại Ba Lan, không có lý do gì để tiếp tục chính sách ủng hộ chính phủ di cư, chính phủ đã mất đi mọi sự tin cậy của người dân Ba Lan trong nước và hơn nữa còn tạo ra nguy cơ nội chiến ở hậu phương Hồng quân, từ đó vi phạm các lợi ích chung của chúng ta trong cuộc đấu tranh thắng lợi chống lại người Đức. Tôi nghĩ rằng sẽ là tự nhiên, công bằng và có lợi cho sự nghiệp chung của chúng ta nếu chính phủ các cường quốc đồng minh, với tư cách là bước đi đầu tiên, tiến hành trao đổi đại diện với Ủy ban Quốc gia Ba Lan ngay từ bây giờ, để sau một thời gian sẽ công nhận đây là chính phủ hợp pháp của Ba Lan sau khi Ủy ban Quốc gia cải tổ thành Chính phủ Lâm thời Ba Lan. Trong trường hợp ngược lại, tôi e rằng niềm tin của nhân dân Ba Lan đối với các cường quốc đồng minh có thể bị suy giảm. Tôi nghĩ rằng chúng ta không thể để nhân dân Ba Lan có thể nói rằng chúng ta đang đem các lợi ích của Ba Lan làm vật tế thần cho lợi ích của một nhóm nhỏ các phần tử di cư Ba Lan ở London.
Ngày 27 tháng 12 năm 1944.
In theo ấn phẩm: Thư từ trao đổi của Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Liên Xô với các Tổng thống Mỹ và các Thủ tướng Anh trong thời kỳ Chiến tranh Vệ quốc Vĩ đại 1941-1945. Moscow, 1958, tập hai, tài liệu số 254.