Báo cáo của Thượng úy An ninh Quốc gia Korneev, cán bộ điều tra cao cấp Đội 1 Phòng 5 GUGB NKVD Liên Xô, về hoạt động chống Liên Xô của các phần tử quốc gia cực đoan Ukraine trên lãnh thổ Phủ Toàn quyền, cùng sự hỗ trợ của chính quyền Đức dành cho các tổ chức quốc gia cực đoan và các đơn vị vũ trang Ukraine.
Không sớm hơn tháng 2 năm 1940.
IV. Tối mật
BÁO CÁO
Về hoạt động chống Liên Xô của các phần tử quốc gia cực đoan Ukraine trên lãnh thổ Ba Lan cũ (nay thuộc Đức) và về sự viện trợ, chỉ đạo phong trào này từ phía người Đức.
Thời gian gần đây, Đội 1 thuộc Phòng 5 GUGB NKVD Liên Xô đã tiếp nhận thông tin từ nhiều nguồn khác nhau về các hoạt động gia tăng đáng kể của người Ukraine đang sinh sống trên lãnh thổ Ba Lan cũ đã được chuyển giao cho Đức.
Qua phân tích toàn bộ các tài liệu thuộc loại này, nổi lên một sự thật là mọi hoạt động của người Ukraine đều do người Đức điều khiển theo một kế hoạch đã vạch sẵn. Mục tiêu của phong trào này là chuẩn bị và tiến hành một cuộc nổi dậy vũ trang của người Ukraine với sự trợ giúp của quân đội Đức để chống lại Liên Xô, nhằm tái thống nhất một "nước Ukraine độc lập" (Samostiynaya Ukraina).
Để đạt được mục tiêu này, chính quyền Đức đang ra sức hỗ trợ các tổ chức Ukraine khác nhau đang tồn tại trên lãnh thổ Ba Lan cũ. Ví dụ: đối với "Ủy ban Ukraine tại Warszawa" [101] (Warszawa, số 13 phố Copernicus), chính quyền Đức đã bàn giao một bệnh viện cũ của Ba Lan cùng toàn bộ trang thiết bị, một nhà hát, một rạp chiếu phim và một khách sạn. Ngoài ra, để sửa chữa các cơ sở này, phía Đức đã cấp 15.000 mét vuông kính, đồng thời phân phối một lượng lớn đồ hộp cho nhu cầu của các thành viên ủy ban này. Về bản chất của ủy ban này — vốn do các phần tử theo phe Petliura là Sadovsky và Kovalsky đứng đầu — điệp viên "_" [I] của Tổng cục An ninh Nhà nước (UGB) Liên Xô đã báo cáo khá rõ ràng như sau:
"Những người trực ban tại ủy ban, gọi là các cảnh sát viên (policemen), đeo băng tay màu vàng - xanh lam. Trong phòng, trên các bức tường treo huy hiệu Ukraine-Petliura, chân dung của Konovalets, Petlura và Hitler. Họ chào nhau bằng biểu ngữ: 'Vinh quang cho Ukraine!', tất cả đều thóa mạ các lãnh đạo Đảng, Chính phủ Liên Xô, người Do Thái và chính quyền Xô viết; họ sống bằng hy vọng rằng đến mùa hè sẽ lên đường chiến đấu chống lại chính quyền Xô viết, khi Hitler kết thúc cuộc chiến ở phía Tây và giúp họ thành lập một 'nước Ukraine độc lập'. Ngoài những phần tử quốc gia cực đoan tị nạn, ủy ban còn là nơi lui tới của các tay đầu cơ đến từ các vùng phía Tây của Liên Xô. Một vài kẻ trong số đó, sau khi gặp gỡ các thủ lĩnh ủy ban, đã quay trở lại Liên Xô, lấy cớ là để đón gia đình hoặc lấy các vật dụng còn lại. Khi sống trên lãnh thổ Đức, những người này sử dụng giấy chứng nhận của ủy ban, còn khi đi sang Liên Xô thì họ dùng giấy tờ của Ba Lan."
Tại ủy ban này, các cuộc tụ tập khác nhau thường xuyên được tổ chức để lan truyền những chuyện hoang đường tự bịa ra về Liên Xô và tình hình ở Tây Ukraine cũ. Để phục vụ mục đích này, chúng sử dụng các phần tử phản cách mạng vượt biên từ Liên Xô sang vùng lãnh thổ thuộc Đức kiểm soát.
Đáng chú ý là, ví dụ như viên Đại tá Đức — Chỉ huy trưởng quân sự thành phố Warszawa — đã đề xuất người Ukraine thành lập thông qua bầu cử một Ủy ban Trung ương Ukraine nhằm tập hợp số lượng người Ukraine đông đảo nhất có thể [II].
Các tổ chức của người Ukraine có tính chất tương tự cũng đã được thành lập tại các thành phố và làng mạc khác thuộc Ba Lan cũ.
Bên cạnh việc chính quyền Đức và các đại diện Gestapo tạo mọi điều kiện để tuyên truyền trong cộng đồng người Ukraine về phong trào thành lập "nước Ukraine tự do" và "nước Belarus tự do", còn có sự việc một sĩ quan quân đội Đức khi phát biểu tại một cuộc mít tinh đã tuyên bố rằng: ngay khi Hitler rảnh tay ở mặt trận phía Tây, ông ta sẽ hướng về phía Đông, nơi mà với sự giúp đỡ của quân đội Đức, các quốc gia tự do Ukraine và Belarus [sẽ] được thành lập.
Ngoài việc trực tiếp đưa các điệp viên người Ukraine của mình sang phía chúng ta, người Đức còn sử dụng người Ukraine để tổ chức các trạm trung chuyển ở biên giới với Liên Xô. Cụ thể, theo thông tin mạng lưới điệp báo của chúng ta tại Berlin thu thập được, tình báo Đức đang tuyển chọn từ số người Ukraine trốn khỏi Liên Xô những kẻ thông thuộc các vùng biên giới cụ thể, cho chúng mặc quân phục Đức và gửi đến các điểm khác nhau dọc biên giới Liên Xô. Tại đây, chúng giúp người Đức đưa các điệp viên người Ukraine sang phía chúng ta, và có khả năng là cả vũ khí cùng các vật liệu quân sự.
Ngoài các hoạt động chống Liên Xô kể trên của người Ukraine được tiến hành theo chỉ thị và dưới sự chỉ đạo của Gestapo cũng như tình báo Đức, chúng ta còn nắm được thông tin rằng việc tuyển mộ đang được triển khai trong cộng đồng người Ukraine, và các đơn vị quân đội chính quy — các "lữ đoàn tình nguyện" của lực lượng "Sich" (sicheviki) — đang được thành lập tại nhiều địa điểm trên lãnh thổ Ba Lan cũ.
Theo các tài liệu chưa được kiểm chứng, các trung tâm điều hành việc thành lập các lữ đoàn quân Ukraine này là thành phố Łódź và thành phố Kraków.
Để thấy rõ hoạt động này được triển khai sâu rộng đến mức nào, có thể xem các dữ liệu điệp báo thu được từ Vùng biên phòng Kiev sau đây:
Tại thành phố Lublin, các áp phích đã được dán lên để kêu gọi đàn ông người Ukraine đến đăng ký với chỉ huy trưởng quân sự thành phố. Khi đăng ký, người Ukraine nhận được hỗ trợ tài chất và được gửi đến các địa điểm thành lập các lữ đoàn quân Ukraine "Sich" — theo một số nguồn tin là đến vùng Karpat, nơi số lượng quân "Sich" được tổ chức thành các đơn vị quân sự tính đến tháng 1 năm 1940 ước tính đã lên tới 15.000 người.
Theo dữ liệu từ mạng lưới điệp báo Vùng biên phòng Kiev vào tháng 1 năm 1940, được biết các đơn vị quân sự của người Ukraine cũng nhận được vũ khí từ người Đức. Cụ thể, tại thành phố Zasanie, tổ chức của người Ukraine đã nhận được từ phía Đức 8 khẩu súng máy hạng nặng và một số lượng lớn súng trường [I].
Cũng cần lưu ý rằng trên lãnh thổ Đức hiện có một loạt các tổ chức quốc gia cực đoan Ukraine hoạt động tích cực nhất. Với tư cách là tay sai của tình báo Đức, chúng đã đẩy mạnh hoạt động liên quan đến các sự kiện gần đây. Trước hết, đó là các tổ chức:
OUN ("Tổ chức các phần tử Quốc gia cực đoan Ukraine") — tổ chức quốc gia cực đoan, khủng bố hoạt động mạnh mẽ nhất của người Ukraine. Ban lãnh đạo của tổ chức này ("Provod") hầu như nằm hoàn toàn ở Đức.
MELNYK Andriy — "thủ lĩnh" [II] của OUN.
RYKO-YARYI — cựu đại diện của OUN tại Đức, hiện là một trong những thành viên có tầm ảnh hưởng lớn nhất trong "Provod", điệp viên trực tiếp của tình báo Đức.
HRYBIWSKYI — thành viên "Provod", một trong những thân tín của cựu "thủ lĩnh" OUN Konovalets, và hiện là của A. Melnyk, điều hành toàn bộ công tác chiến đấu và bí mật của OUN.
SUSHKO Roman — Đại tá, Trưởng ban tình báo OUN.
BARANOVSKY Yaroslav — thành viên "Provod", thủ lĩnh thanh niên OUN [III], phần tử khủng bố.
Tướng Kurmanovich — chuyên gia quân sự của OUN.
Cùng một loạt các thành viên OUN tích cực khác đứng gần ban lãnh đạo như: KORDYUK, HABRUSEVYCH, ARTYUSHENKO, CHEMERINSKY, SELISHKO O. và những kẻ khác.
Từ Tây Ukraine, các nhân vật cộm cán của OUN đã trốn sang lãnh thổ Đức gồm có: HNATEVYCH Bohdan — một trong những thủ lĩnh của OUN ở Galicia, KRAVTSIV Bohdan — cựu thủ lĩnh cơ quan điều hành khu vực của OUN ở Lviv, và những kẻ khác.
Theo dữ liệu điệp báo thu được từ Lviv, các thành phần tích cực của OUN còn ở lại trên lãnh thổ Xô viết (vùng Tây Ukraine cũ) đang tiến hành công tác tập hợp các phần tử quốc gia, vũ trang cho chúng nhằm tổ chức các cuộc nổi dậy vũ trang chống lại chính quyền Xô viết vào mùa xuân và mùa hè năm 1940.
Tổ chức "Hetman" do cựu "Hetman" P. SKOROPADSKY [I] đứng đầu cũng đang biểu hiện sự tích cực lớn. Tên này đang sống tại nhà riêng gần Berlin và nhận được sự hỗ trợ từ "Cục Ngoại giao NSDAP" ("Văn phòng Rosenberg") [102].
Một loạt nhân vật cộm cán thuộc các tổ chức quốc gia cực đoan Ukraine từ Tây Ukraine đã trốn sang lãnh thổ Đức, ví dụ như:
DONTSOV Dmitry — nhà tư tưởng của chủ nghĩa quốc gia cực đoan Ukraine, tác giả của nhiều cuốn sách về vấn đề này, thân cận với OUN.
DASHKEVYCH Roman — Đại tá, cựu thủ lĩnh tổ chức thể thao - quân sự quốc gia cực đoan của thanh niên Ukraine "Luhi".
HOLIYAN Roman — cựu tổng biên tập một tờ báo Ukraine, ủy viên Ban Chấp hành Trung ương đảng của người Tây Ukraine (UNDO).
MUDRYI Vasyl — cựu chủ tịch UNDO, đứng đầu khuynh hướng thân Ba Lan trong cộng đồng người Ukraine ở Galicia.
PALIEV Dmitry — thủ lĩnh tổ chức của người Ukraine theo khuynh hướng phát-xít "FNE" — "Mặt trận Thống nhất Quốc gia", và những kẻ khác.
Tất cả các cá nhân kể trên, với tư cách là thủ lĩnh của các tổ chức quốc gia cực đoan Ukraine đang hoạt động tích cực, đã để lại một lượng lớn cán bộ cốt cán cũng như các thành viên bình thường thuộc tổ chức của chúng trên lãnh thổ Tây Ukraine cũ thuộc Xô viết.
Tất cả các tổ chức này đều duy trì mối liên lạc sống động, liên tục với phía Xô viết thông qua việc cử những kẻ giao liên và triển khai nhiều hoạt động nhằm tập hợp, chuẩn bị cho các hành động vũ trang chống lại chính quyền Xô viết để thành lập một "Nhà nước Ukraine độc lập".
Vì lẽ đó, yêu cầu phải tập trung toàn bộ công tác phản gián ở nước ngoài đối với các tổ chức quốc gia cực đoan Ukraine, nhằm xây dựng mạng lưới điệp báo trong thời gian ngắn nhất có thể. Thông qua mạng lưới đó, chúng ta có thể giáng những đòn quyết định vào mọi hoạt động của bất kỳ tổ chức quốc gia cực đoan Ukraine nào hướng chống lại Liên bang Xô viết.
Cán bộ điều tra cao cấp Đội 1 Phòng 5 GUGB NKVDTrung úy An ninh Quốc giaKorneev
Ghi chú trên tờ cuối cùng: Ngày 7 tháng 12 năm 1946.Lưu trữ SVR (Cơ quan Tình báo Nước ngoài Nga). Bản sao.
Văn bản này được trích từ ấn phẩm: Các tổ chức quốc gia cực đoan Ukraine trong những năm Thế chiến thứ hai. Tài liệu. Gồm hai tập. Tập 1. 1939-1943. Trang 100-103. Tài liệu số 1.46.