Báo cáo đặc biệt của I.A. Serov gửi Bộ trưởng Bộ Dân ủy An ninh Nhà nước Liên Xô V.N. Merkulov về việc tổ chức Quân đội Ukraine Tình nguyện trên lãnh thổ Phủ Toàn quyền
Ngày 23 tháng 2 năm 1941.
Tối mật
Sau khi chiến tranh Đức - Ba Lan kết thúc và Phủ Toàn quyền được thành lập trên vùng lãnh thổ bị chiếm đóng của Ba Lan cũ, với sự trợ giúp của người Đức, cái gọi là các ủy ban Ukraine đã bắt đầu được xây dựng [I].
Các ủy ban này là vỏ bọc hợp pháp cho hoạt động của tổ chức quốc gia cực đoan phản cách mạng OUN. Thông qua các ủy ban này, chúng tiến hành công tác phá hoại tích cực chống lại Liên Xô nhằm thành lập một "nước Ukraine độc lập" (Samostiynaya Ukraina).
Vào thời điểm hiện tại, tại thành phố Kraków đang tồn tại hợp pháp một tổ chức gọi là "Ủy ban Trung ương Ukraine" [172], tổ chức này có các chi nhánh tại các trung tâm khu vực, huyện, thành phố và một số vùng nông thôn.
Người đứng đầu "Ủy ban Trung ương Ukraine" là Giáo sư Kubiyovych [II].
Trong ủy ban gồm có các ban: tuyên truyền và cổ động, trường học, hợp tác xã, văn hóa và các ban khác.
Bên cạnh Ủy ban Trung ương, còn có Ban lãnh đạo (Provod) OUN do Đại tá Melnyk đứng đầu và Ban lãnh đạo OUN đối lập do phần tử khủng bố khét tiếng Stepan Bandera đứng đầu [III].
Thành phần của các ủy ban Ukraine cực kỳ hỗn tạp. Nó bao gồm những phần tử quốc gia cực đoan sừng sỏ, những kẻ di cư từ Liên Xô, các thành viên đảng UNDO, những kẻ vượt biên — là người Ukraine đến từ các vùng phía Tây của Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Ukraine (UkrSSR) và Belarus, thành phần phú nông ở nông thôn cùng một số lượng nhỏ bần nông và công nhân.
Việc thành lập các ủy ban này được thực hiện trên nguyên tắc tự nguyện, nhưng đã ghi nhận nhiều trường hợp cưỡng ép tham gia.
Sự cưỡng ép này được hậu thuẫn bằng các cơ hội nhận lương thực theo các tiêu chuẩn ngang hàng với người Đức và cơ hội có việc làm.
Những hình thức "khuyến khích" như vậy cũng buộc nhiều người Ukraine phải đăng ký vào các ủy ban Ukraine, để rồi từ số người đã đăng ký này, chúng cung cấp cho người Đức lực lượng bổ sung vào các đơn vị quân sự và vào các xí nghiệp của Đức.
I. Trên lề bên cạnh đoạn văn có ghi chú bằng bút chì màu xanh: "Streltsy" (Lực lượng xạ thủ).
II. Văn bản được gạch chân bằng bút chì màu đỏ.
III. Văn bản được gạch chân bằng bút chì màu đỏ.
[220]
Chương trình cốt lõi của các phần tử quốc gia cực đoan Ukraine là — với sự trợ giúp của nước Đức — thành lập một "nước Ukraine độc lập" kéo dài từ sông San đến vùng Kavkaz, nước này phải tồn tại dưới sự bảo hộ của Đức.
Trên cơ sở chương trình này, các phần tử quốc gia cực đoan Ukraine, với sự giúp đỡ và chỉ đạo trực tiếp của người Đức, đã triển khai các hoạt động chống Liên Xô sâu rộng, sử dụng Giáo hội Chính thống giáo vào mục đích này, và đã bắt tay vào tổ chức quân đội Ukraine với tên gọi "Ukrainska Oborona Krayu" (Lực lượng Phòng vệ Lãnh thổ Ukraine).
Trung tâm chỉ huy được tổ chức của quân đội Ukraine đặt tại thành phố Kraków. Đứng đầu trung tâm này, theo các dữ liệu cần phải kiểm chứng, là cựu thủ lĩnh lực lượng "Sich Ukraine" Barabash Grigory và Đại tá thuộc quân đội Petliura là Sushko Roman [I].
Theo các tài liệu từ mạng lưới điệp báo ở nước ngoài, vào đầu năm 1940, trên lãnh thổ Phủ Toàn quyền đã bắt đầu hình thành hai quân đoàn Ukraine: một tại thành phố Kraków và quân đoàn thứ hai tại thành phố Brașov, nhưng hiện nay đã làm rõ được rằng trên lãnh thổ Ba Lan cũ sẽ tổ chức 8 trung đoàn — thuộc các lữ đoàn quân Ukraine [II].
Cơ cấu của các lữ đoàn quân như sau: trung đoàn, tiểu đoàn (kuren) [173] và các toán quân.
Đến giai đoạn này, vị trí đóng quân của các lữ đoàn quân Ukraine và quân số của chúng đã được chúng ta nắm rõ:
Tại thành phố Kraków: Đóng quân một quân đoàn với tên gọi "Ukrainska Sich", quân số chưa được xác định, đồn trú tại số 7 phố Skawińska.
Tại thành phố Brașov: Một quân đoàn gồm các lữ đoàn quân, quân số chưa được xác định.
Tại thành phố Chełm: Một toán quân với quân số 450 người và dự kiến sẽ đóng quân hai trung đoàn thuộc các lữ đoàn quân Ukraine.
Tại thành phố Sanok: Tình hình tương tự như ở thành phố Chełm.
Tại thành phố Jarosław: Một tiểu đoàn (kuren), quân số khoảng 2.000 người.
Tại thành phố Przeworsk: Một toán quân với quân số 185 người.
Tại thị trấn Radymno: Một toán quân với quân số 60 người.
Các làng: Peremysliv, Verbizh, Rusyn, Bizeev, Glukhov, Zhebtse, Sebechiv, Lyshkiv và thị trấn Bełz, mỗi nơi có hai toán quân với tổng quân số 45 người mỗi địa phương. Một toán gồm nam giới, toán thứ hai gồm nữ giới.
Tại thành phố Warszawa: Một tiểu đoàn (kuren), quân số chưa được xác định [III].
Thành phần chỉ huy của các phân đội thuộc "Quân đội Ukraine" gồm người Ukraine, nhưng việc huấn luyện các phân đội này được tiến hành dưới sự chỉ đạo và giám sát trực tiếp của các huấn luyện viên người Đức. Họ tên của thành phần chỉ huy và các huấn luyện viên hiện chưa được chúng ta xác định.
“Quân đội Ukraine” được bổ sung lực lượng thông qua việc tuyển mộ tình nguyện viên, trước đó là hoạt động tuyên truyền rầm rộ của các phần tử quốc gia cực đoan Ukraine [IV].
Việc tuyển mộ tình nguyện viên diễn ra đối với độ tuổi từ 15 đến 35 tuổi.
Việc tiếp tế vật chất cho các lữ đoàn quân được thực hiện qua người Đức. Các lữ đoàn quân Ukraine được trang bị quân phục của quân đội Ba Lan và quân đội Tiệp Khắc cũ. Được vũ trang bằng súng trường ngắn "Sauer" của Ba Lan và súng ngắn "Browning số 2" [V].
I. Văn bản được đánh dấu ở lề bằng một vạch thẳng đứng bằng bút chì màu xanh.
II. Văn bản được gạch chân bằng bút chì màu đỏ và được đánh dấu ở lề bằng hai vạch thẳng đứng.
III. Văn bản được đánh dấu ở lề bằng một vạch thẳng đứng bằng bút chì màu xanh.
IV. Xem tài liệu số 1.56, số 1.60, số 1.69 trong tập tài liệu này.
V. Văn bản được đánh dấu ở lề bằng dấu ngoặc đơn và ký hiệu bằng chữ số La Mã I.
[221]
Nhằm mục đích đào tạo cán bộ chỉ huy cho "Quân đội Ukraine", tại thành phố Kraków đã thành lập một trường chuẩn úy. Tại ngôi trường này, học viên được đào tạo hoàn toàn là các phần tử quốc gia cực đoan.
Để huấn luyện chiến đấu cho "Quân đội Ukraine", vào thời điểm hiện tại, trọng tâm chính được đặt vào việc huấn luyện điều lệnh đội ngũ và dạy kỹ thuật giáp lá cà bằng lưỡi lê [I].
Bên cạnh việc thành lập các lữ đoàn quân Ukraine, người Đức còn tiến hành một chiến dịch tuyển mộ tình nguyện viên từ cộng đồng cư dân Ukraine vào quân đội Đức [II].
Theo các dữ liệu nước ngoài mới nhất thu nhận được vào cuối tháng 1 năm 1941 từ một nguồn tin đáng tin cậy, tại Berlin đang tồn tại một tổ chức mang tên "Trạm Tin cậy Ukraine" [III]. Đại tá Sushko nói trên cũng thuộc thành phần ban lãnh đạo của tổ chức này [IV].
Nhiệm vụ chính của tổ chức này là kiểm kê chính xác tất cả người Ukraine đang sinh sống trên lãnh thổ Đức và các vùng lãnh thổ bị Đức chiếm đóng, những người có thể phục vụ trong quân đội và có khả năng sử dụng vũ khí.
Để đăng ký tham gia tổ chức, cần phải điền vào một tờ khai lý lịch đặc biệt và nộp kèm hai ảnh chân dung. Tờ khai lý lịch bao gồm các câu hỏi sau: họ và tên, ngày tháng năm sinh và nơi sinh, trình độ học vấn, đã từng ra nước ngoài chưa, ở quốc gia nào, đã từng phục vụ trong quân đội nào chưa, có [tham gia] chiến đấu chống lại quân đội Đức không, thuộc hạng quân sự nào, chuyên môn quân sự là gì (lái xe ô tô, xe máy, xe tăng, máy bay), rời bỏ Tổ quốc từ khi nào và vì lý do gì, cùng các câu hỏi khác.
Tất cả các câu hỏi này đều phải được trả lời một cách đầy đủ. Sau khi xác minh các thông tin về người điền tờ khai, một văn bản xác nhận việc đăng ký trong tổ chức sẽ được gửi đến địa chỉ của người đó.
Bằng cách này, ban lãnh đạo tổ chức "Trạm Tin cậy Ukraine" không chỉ biết được số lượng người Ukraine có khả năng thực hiện nghĩa vụ quân sự, mà còn biết được nơi ở của họ, và do đó, vào bất kỳ thời điểm nào cũng có thể tập hợp lực lượng cán bộ này thành các đơn vị chiến đấu.
Cần nói thêm rằng Đại tá Sushko Roman trong cuộc chiến tranh Đức - Ba Lan năm 1939 từng chỉ huy một lữ đoàn quân Ukraine tham gia chiến đấu chống lại người Ba Lan. Sau khi kết thúc các chiến dịch quân sự tại Ba Lan, người Đức đã giải tán lữ đoàn quân này, còn các thành viên của nó thì bị đưa đi lao động tại Đức. Đại tá Sushko định cư tại Berlin và thỉnh thoảng có chuyến đi đến Kraków.
Trong số những người Ukraine trên lãnh thổ Phủ Toàn quyền đã trải qua đăng ký tại tổ chức nói trên, có dư luận cho rằng các lữ đoàn quân Ukraine từng hoạt động trong thời gian chiến tranh với Ba Lan trên thực tế hiện nay vẫn đang tồn tại và hàng ngày được bổ sung thêm các thành viên mới. Các lữ đoàn viên này, khi công tác kiểm kê họ được tổ chức tốt, có thể nhanh chóng được triệu tập và tập hợp thành các đơn vị chiến đấu của quân đội [V].
Trên quy mô rộng lớn, chính quyền Đức đang thu hút các đơn vị quân sự Ukraine vào việc bảo vệ các nhà máy, xí nghiệp, tổ chức chúng thành các đội quân gọi là "Werk-Dienst" (Lực lượng Dịch vụ Nhà máy) và "Arbeit-Dienst" (Lực lượng Dịch vụ Lao động) để bảo vệ biên giới với Liên Xô và Hungary [VI].
I. Văn bản được đánh dấu ở lề bằng dấu ngoặc đơn và ký hiệu bằng chữ số La Mã II.
II. Văn bản được gạch chân bằng bút chì màu đỏ.
III. Ở đây chỉ Ủy ban Tin cậy Ukraine.
IV. Văn bản được gạch chân bằng bút chì màu đỏ.
V. Văn bản được đánh dấu ở lề bằng dấu ngoặc đơn và ký hiệu bằng chữ số La Mã I.
VI. Văn bản được gạch chân bằng bút chì màu đỏ, được đánh dấu bằng ba vạch thẳng đứng ở lề và ký hiệu bằng chữ số La Mã II.
[222]
Bộ trưởng Bộ Dân ủy Nội vụ UkrSSR Ủy viên An ninh Quốc gia hạng 3 Serov
Các lời phê: Đồng chí Fitin. Hãy trao đổi trực tiếp với tôi. 25/II [I]. Gửi đồng chí Alexandrov. 1/III [1941]. P. F[itin]. Ghi chú: "Đã thi hành".
Lưu trữ SVR (Cơ quan Tình báo Nước ngoài Nga). Tờ 102–108. Bản chính.
I. Chữ ký không đọc rõ. [223]
Văn bản này được trích từ ấn phẩm: Các tổ chức quốc gia cực đoan Ukraine trong những năm Thế chiến thứ hai. Tài liệu. Gồm hai tập. Tập 1. 1939-1943. Trang 220-223. Tài liệu số 1.80.
Chú thích
[172] Ủy ban Trung ương Ukraine (tiếng Ukraine: Ukrainskyi tsentralnyi komitet, UTSK) với trung tâm đặt tại Kraków, được thành lập vào mùa hè năm 1940. Để đại diện cho lợi ích của người dân địa phương trước chính quyền chiếm đóng trong Phủ Toàn quyền, các ủy ban bảo trợ xã hội đã hoạt động: đối với người Ba Lan là Hội đồng Bảo trợ Trung ương, đối với người Do Thái là Cơ quan Tự trợ Xã hội Do Thái, và đối với người Ukraine là UTSK. Hoạt động của UTSK bị quy định nghiêm ngặt và giới hạn trong lĩnh vực giáo dục và bảo trợ xã hội. UTSK đã tổ chức các khóa học hành chính, một phần học viên tốt nghiệp từ đây đã trở thành thị trưởng và quận trưởng, người đứng đầu các ban quản lý thành phố và viên chức của các cơ cấu tự quản địa phương khác. Theo sáng kiến của UTSK, các ngân hàng đã được thành lập và mạng lưới hợp tác xã được xây dựng để cung cấp nông sản cho cư dân Ukraine tại các thành phố thuộc Phủ Toàn quyền. Người đứng đầu UTSK là V. Kubiyovych.
[173] Kuren (Tiểu đoàn): Trong trường hợp này là một đơn vị cấu trúc quân sự hóa của OUN.