Bản ghi cuộc hội đàm giữa Dân ủy Ngoại giao Liên Xô V. M. Molotov và Đại sứ Ba Lan tại Liên Xô W. Grzybowski

Ngày 8 tháng 5 năm 1939

Sau khi hỏi Ngài Grzybowski xem ông ta đã quen thuộc với các đề xuất mà Chính phủ Xô Viết đã đưa ra cho Anh và Pháp liên quan đến tình hình quốc tế hiện nay hay chưa {{* Xem tài liệu 276.}}, tôi nói rằng chúng tôi nhận được thông tin cho thấy dường như chính phủ Ba Lan có thái độ tiêu cực đối với các đề xuất này. Liên quan đến việc đó, tôi đề nghị Grzybowski làm quen với văn bản chính xác của các đề xuất này từ phía Liên Xô và cho biết có điều gì trong đó là không tốt đối với Ba Lan, và liệu có đúng là Ba Lan là một trong những đối thủ chính phản đối các đề xuất này hay không. Grzybowski đã đọc văn bản các đề xuất do tôi chuyển (gồm tám điểm và phần mở đầu của chúng).

Sau khi xem xét, Grzybowski nói rằng ông ta đã biết nội dung các đề xuất của Chính phủ Xô Viết, nhưng điểm mới đối với ông ta là Khoản 4 (về việc yêu cầu Anh tuyên bố rằng hiệp định tương trợ gần đây nhất của họ với Ba Lan {{ Xem tài liệu 254.}} được định hướng duy nhất nhằm chống lại Đức). Vị đại sứ nói rằng Ba Lan không có thái độ tiêu cực đối với các đề xuất này, rằng đây là công việc của ba quốc gia — Anh, Pháp và Liên Xô, nhưng ông ta có những nghi ngờ đối với Khoản 4 và Khoản 5. Đại sứ đã phân tích chi tiết ý kiến về vị thế đặc biệt của Ba Lan, quốc gia nằm giữa hai người láng giềng lớn, và [nói] rằng Ba Lan không muốn thực hiện những bước đi có thể bị Đức diễn giải như một sự khiêu khích gây ra sự xâm lược từ phía họ. Ông ta cũng nhấn mạnh rằng Ba Lan đặt một trong những nhiệm vụ chính của mình là duy trì mối quan hệ tốt đẹp từ lâu đời với Hungary, quốc gia hiện đang bị đe dọa bởi tình thế của Tiệp Khắc và là nước mà Ba Lan vẫn hy vọng có thể giữ chân để không chuyển sang phe của Đức. Liên quan đến điều này, Grzybowski nói rằng để đạt được mục tiêu cuối cùng đó, Ba Lan cũng không được làm bất cứ điều gì có thể đẩy Hungary về phía Đức.

Grzybowski phản đối Khoản 4, lập luận rằng không thể yêu cầu hiệp định Anh - Ba Lan phải được diễn giải là chỉ nhằm chống lại duy nhất nước Đức. Ông ta viện dẫn rằng về mặt lý thuyết, có thể giả định rằng Đức sẽ bắt đầu các hành động xâm lược chống lại Ba Lan không phải một cách trực tiếp, mà ví dụ như sử dụng Romania cho mục đích này, v.v. Tôi đã chỉ ra tính không nghiêm túc của lập luận này, nhấn mạnh rằng nếu đang nói về việc tương trợ chống lại sự xâm lược, thì rõ ràng cần phải chỉ ra một cách trực tiếp rằng hiệp định Anh - Ba Lan chính là nhằm chống lại nước Đức. Tôi cũng chỉ ra tính không thể chấp nhận được của một tình thế mà khi một mặt, vấn đề đặt ra là sự tham gia của Liên Xô vào việc bảo đảm an ninh cho Ba Lan, nhưng mặt khác, hiệp định tương trợ Anh - Ba Lan lại được ký kết theo cách có thể được diễn giải là nhằm chống lại cả Liên Xô nữa, thay vì nó phải được định hướng chống lại kẻ xâm lược, tức là chống lại Đức.

Đối với Khoản 5 trong các đề xuất của Xô Viết — về việc đưa hiệp ước Ba Lan - Romania năm 1926 mang tính chất tổng quát nhằm chống lại mọi sự xâm lược, hoặc nếu không thì hủy bỏ hiệp ước này — Grzybowski đã đưa ra những phản đối của mình. Ông ta coi đề xuất hủy bỏ hiệp ước là một "sự áp đặt" (mệnh lệnh), tức là áp đặt ý chí của người khác. Còn về việc đưa hiệp ước mang tính chất định hướng chống lại mọi sự xâm lược để từ đó loại bỏ mũi nhọn chống Liên Xô của nó, Grzybowski cũng phản đối điều này. Ông ta cố gắng chứng minh rằng văn bản của hiệp ước không nhằm chống lại bất kỳ cường quốc nào và do đó không nhằm chống lại Liên Xô. Đồng thời, ông ta không phủ nhận rằng hiệp ước này vào thời của nó đã có một ý nghĩa chính trị là nhằm chống lại Liên Xô. Tôi đề nghị vị đại sứ rằng phía Ba Lan nên suy nghĩ về cách thức loại bỏ ý nghĩa chính trị chống Liên Xô vốn không còn phù hợp với tình hình hiện nay của hiệp ước này.

Vị đại sứ hứa sẽ thực hiện điều đó.

Đại sứ đã đặt câu hỏi với một sự quan tâm đặc biệt về lập trường của chúng tôi đối với vùng Bessarabia. Về điều này, tôi trả lời rằng Romania không có gì phải lo lắng về phương diện đó, đặc biệt là vào thời điểm hiện tại.

Khi kết thúc cuộc hội đàm, tôi đã chuyển cho ông ta văn bản các đề xuất của chúng tôi gửi cho người Anh và người Pháp, và ông ta đã cảm ơn vì điều đó.

Cuộc hội đàm kéo dài khoảng một tiếng rưỡi.

[Ký tên] Molotov

Lưu trữ Chính sách Đối ngoại Liên Xô (AVP SSSR), ph. 06, op. 1a, p. 26, d. 18, ll. 95-96. Đã xuất bản trong tuyển tập: Liên Xô trong cuộc đấu tranh vì hòa bình... Tr. 379-380. Văn bản ở đây được in theo sách: Năm khủng hoảng. 1938-1939. Tài liệu và tư liệu gồm hai tập. Do Bộ Ngoại giao Liên Xô biên soạn. 1990. Tài liệu số 326.