Bản ghi cuộc hội đàm giữa Dân ủy Ngoại giao Liên Xô M. M. Litvinov và Đại sứ Ba Lan tại Liên Xô W. Grzybowski
Ngày 22 tháng 4 năm 1939
Grzybowski, người vừa trở về từ Warsaw, đã đến gặp tôi theo sự ủy thác của Beck để thông báo "một cách bảo mật về các quan điểm của ông ấy đối với những vấn đề mà chúng ta quan tâm nhất" và tuyên bố như sau:
Qua đài phát thanh ngày 17 tháng 4, từ Moscow đã truyền đi bốn điểm cơ bản trong chính sách đối ngoại của Liên Xô (khi Grzybowski liệt kê các điểm này, tôi đã chỉ ra cho ông ta rằng đó là bản tin truyền lại báo cáo của đồng chí Stalin tại Đại hội Đảng {{* Xem tài liệu 177.}}). Các điểm này trùng khớp với chính sách của Ba Lan. Ba Lan cũng sẵn sàng viện trợ cho các quốc gia bị đe dọa và đang áp dụng tất cả các biện pháp phòng thủ cần thiết, v.v.
Tại ba quốc gia vùng Baltic đang có những hiện tượng tích cực và tiêu cực. Về mặt tích cực là sự sẵn sàng tự vệ của các quốc gia này, điều mà Ba Lan có ý định hỗ trợ họ, đồng thời tránh tất cả những gì có thể làm gia tăng khó khăn cho tình thế của họ. Về mặt tiêu cực, phải kể đến hoạt động tuyên truyền đang diễn ra ở đó (trước câu hỏi của tôi yêu cầu làm rõ, Grzybowski trả lời rằng ông ta muốn nói đến hoạt động tuyên truyền của Đức). Nếu tại một trong các quốc gia này xuất hiện xu hướng từ bỏ nền độc lập, thì một cục diện mới sẽ được tạo ra đối với Ba Lan, và đại sứ Ba Lan sẽ đến gặp tôi với các chỉ thị mới.
Ba Lan không quá thổi phồng tầm quan trọng của hiệp định kinh tế giữa Romania và Đức. Hiệp định này đã được đàm phán từ lâu, và sự chấn động được tạo ra không phải nhờ việc ký kết hiệp định, mà là do thời điểm diễn ra việc đó. Đức sẽ không thu được nhiều lợi ích từ hiệp định này, vì họ không có các nguồn vốn cần thiết.
Đối với Hungary, Ba Lan vẫn giữ các quan điểm lạc quan rằng việc quốc gia này phục tùng Đức vẫn chưa phải là một quá trình đã hoàn tất. Sẽ là sai lầm nếu ngay từ bây giờ đã xuất phát từ giả định về sự phục tùng như vậy. Cần phải đối xử với Hungary như một quốc gia độc lập.
Không có các cuộc đàm phán với Đức. Lời nói bây giờ thuộc về phía Đức sau câu trả lời từ chối của Ba Lan ngày 26 tháng 3. Ba Lan vẫn hy vọng rằng các đề xuất do Đức đưa ra khi đó sẽ được rút lại. Ba Lan trong bất kỳ trường hợp nào cũng không để Đức gây ảnh hưởng lên chính sách đối ngoại của Ba Lan và sẽ không đồng ý để các quyền lợi của Ba Lan tại Danzig phải phục tùng các quyết định của Đức, hoặc đồng ý với các nỗ lực đơn phương giải quyết vấn đề Danzig. Giới hạn nhượng bộ của Ba Lan là việc Ba Lan không can thiệp vào công việc nội bộ của Danzig.
Trước nhiều ý kiến phản hồi và câu hỏi của tôi, Grzybowski đã đưa ra các câu trả lời sau:
Gafencu trong chuyến thăm Berlin hiện tại đã không đi xa hơn hiệp định đã ký kết trước đó.
Lipski {{ Đại sứ Ba Lan tại Đức.}} vừa qua đã đến Warsaw duy nhất với mục đích nhận thông tin chỉ thị.
Ở Latvia có một số dấu hiệu đáng lo ngại. Estonia thì tỏ ra "gắn kết hơn" (vị đại sứ rõ ràng muốn nói là độc lập hơn).
Không thấy có sự tập trung đặc biệt nào của quân đội Đức ở biên giới Ba Lan, nhưng tại chính nước Đức, chắc chắn lệnh động viên đã được thực hiện, dù có thể là chưa toàn diện.
Trong quan hệ với Anh và Romania, không có điều gì mới xảy ra sau phát biểu đã biết của Chamberlain tại Hạ viện về việc tương trợ. Về việc viện trợ cho Romania, Ba Lan chỉ có ý định thỏa thuận với Romania, chứ không phải với Anh.
Beck vẫn tiếp tục nuôi dưỡng các hy vọng vào Hungary.
Pháp đã chấn chỉnh lại đáng kể, và nhiều đồng bào của vị đại sứ vừa từ đó trở về đã thông báo với ông ta về những tâm trạng mới. Ở đó, các nông dân thậm chí gần như mong muốn một cuộc chiến với Đức.
Về chính sách của Anh, các ý kiến ở Ba Lan còn phân tán. Một số người cho rằng các quyết định mới được Anh thông qua là không thể đảo ngược, cho dù Hitler có tiếp tục chính sách hiếu chiến của mình hay không. Tuy nhiên, những người khác lại cho rằng đường lối của Simon vẫn có thể chiếm ưu thế và Anh sẽ lại bước vào đàm phán với Đức.
Ba Lan đã không được mời gửi phái đoàn đến dự ngày sinh nhật của Hitler. Người ta cũng không đặt câu hỏi với Ba Lan rằng liệu họ có cảm thấy bất kỳ mối đe dọa nào từ phía Đức hay không.
Vị đại sứ bày tỏ hy vọng rằng, nếu tôi có điều gì thú vị, tôi cũng sẽ thông báo cho ông ta để chuyển lại cho Beck.
Tôi đã trả lời ông ta rằng chúng tôi vẫn đang tiếp tục các cuộc đàm phán với Anh và Pháp, vốn đã được bắt đầu từ hơn một tháng trước liên quan đến mối đe dọa được tạo ra đối với Ba Lan và Romania. Chúng tôi đang cố gắng làm rõ các nghĩa vụ có thể có của mỗi bên. Trong các cuộc đàm phán này, tất nhiên Ba Lan cũng được dành cho một vai trò nhất định, nhưng vì Anh liên hệ với chúng tôi về vấn đề này nên chúng tôi trả lời họ. Chúng tôi biết rằng Anh cũng đang đàm phán với Thổ Nhĩ Kỳ, quốc gia đang gắn các câu trả lời của mình với lập trường của chúng tôi. Về các quốc gia vùng Baltic, đối với chúng tôi cũng sẽ xuất hiện một cục diện mới nếu một trong số họ nảy ra ý định từ bỏ nền độc lập của mình, điều mà chúng tôi đã thông báo cho các quốc gia này được biết {{* Xem tài liệu 235.}}. Chúng tôi không biết có bất kỳ dấu hiệu đáng lo ngại nào, nếu không tính đến các thông tin mà chúng tôi nhận được nhưng chưa được kiểm chứng về một vài cuộc biểu dương lực lượng của Đức được lên kế hoạch vào ngày hôm nay liên quan đến một ngày kỷ niệm nào đó {{ Xem tài liệu 277.}}.
Litvinov
Lưu trữ Chính sách Đối ngoại Liên Xô (AVP SSSR), ph. 0122, op. 23, p. 183. d. 6, ll. 44-47. Văn bản ở đây được in theo sách: Năm khủng hoảng. 1938-1939. Tài liệu và tư liệu gồm hai tập. Do Bộ Ngoại giao Liên Xô biên soạn. 1990. Tài liệu số 286.