BẢN GHI NHỚ CUỘC HỘI ĐÀM GIỮA CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG DÂN ỦY LIÊN XÔ I.V. STALIN VÀ TỔNG THỐNG MỸ F. ROOSEVELT 1943

Thành phố Tehran, Iran

15 giờ ngày 28 tháng 11 năm 1943

Bí mật

........

Stalin hỏi điều gì đang diễn ra ở Li-băng, ai là người có lỗi trong các sự kiện đó.

Roosevelt trả lời rằng Ủy ban Dân tộc Pháp có lỗi. Người Anh và người Pháp đã đảm bảo nền độc lập của Li-băng. Người Li-băng đã có hiến pháp và tổng thống của họ. nhưng họ muốn thay đổi hiến pháp một chút. Tuy nhiên, người Pháp đã từ chối yêu cầu đó của họ và bắt giữ tổng thống cùng nội các bộ trưởng Li-băng. Hiện tại mọi thứ ở Li-băng đã ổn thỏa.

Stalin hỏi liệu sự bình yên đã lập lại ở Li-băng sau tối hậu thư của Anh chưa.

Roosevelt trả lời khẳng định và nói rằng nếu Nguyên soái Stalin gặp de Gaulle, thì de Gaulle sẽ không làm ông vừa lòng.

Stalin nói rằng cá nhân ông không biết de Gaulle, nhưng trong chính trị de Gaulle không phải là một người theo chủ nghĩa hiện thực. Ông ta tự coi mình là đại diện của nước Pháp thực sự, thứ mà đương nhiên ông ta không đại diện. De Gaulle không hiểu rằng có hai nước Pháp: nước Pháp biểu tượng mà ông ta đại diện, và nước Pháp vật chất đang giúp đỡ người Đức dưới hình thức Laval, Pétain và những kẻ khác. De Gaulle không liên quan gì đến nước Pháp vật chất — quốc gia vì sự giúp đỡ người Đức của mình mà phải bị trừng phạt.

Roosevelt trả lời rằng theo ý kiến của ông, người Pháp là một dân tộc tốt, nhưng họ cần những nhà lãnh đạo hoàn toàn mới không quá 40 tuổi, những người chưa từng nắm giữ bất kỳ chức vụ nào trong chính phủ Pháp trước đây.

Stalin đáp rằng điều đó sẽ mất nhiều thời gian.

Roosevelt đồng ý với điều đó. Ông nói rằng hiện nay người Mỹ đang vũ trang cho 11 sư đoàn Pháp. Giraud rất dễ mến và là một vị tướng giỏi, nhưng ông ta mù tịt về lĩnh vực hành chính dân sự và chính trị nói chung.

Stalin nói rằng một số tầng lớp của nhân dân Pháp và tầng lớp lãnh đạo ở Pháp muốn khôn ngoan hơn tất cả các đồng minh và nghĩ cách lừa gạt các đồng minh. Họ có lẽ nghĩ rằng các đồng minh sẽ dâng hiến nước Pháp cho họ dưới dạng đã dọn sẵn, và họ không muốn chiến đấu bên cạnh các đồng minh, mà thích hợp tác với người Đức hơn. Họ đi theo đường lối hợp tác với người Đức. Còn về phần nhân dân Pháp, không ai hỏi ý kiến họ cả. Nhân dân bị quyến rũ bởi một thứ hòa bình giống như tình trạng mà Pháp đang trải qua, trong khi các đồng minh lại yêu cầu nhân dân chiến đấu. Nếu người Pháp biết rằng họ sẽ nhận được nước Pháp mà không phải hy sinh gì, thì lúc đó họ sẽ còn chế giễu chúng ta, các đồng minh, nhiều hơn nữa.

Roosevelt trả lời rằng Churchill nghĩ rằng nước Pháp sẽ hồi sinh hoàn toàn và sớm trở thành một cường quốc vĩ đại. Ông, Roosevelt, không chia sẻ quan điểm này. Ông nghĩ rằng sẽ phải mất nhiều năm trước khi điều đó xảy ra. Nếu người Pháp nghĩ rằng các đồng minh sẽ dâng hiến nước Pháp dọn sẵn trên đĩa cho họ, thì họ đã lầm. Người Pháp sẽ phải lao động vất vả rất nhiều trước khi nước Pháp thực sự trở thành một cường quốc vĩ đại. Người Pháp cần phải trở thành những con người trung thực, không chỉ chính phủ mà cả nhân dân nữa.

Stalin đáp rằng điều đó đúng. Ông không thể tưởng tượng nổi việc các đồng minh phải đổ máu để giải phóng Đông Dương và rồi sau đó Pháp lại nhận được Đông Dương để khôi phục chế độ thuộc địa ở đó. Ông nghĩ rằng sau những gì người Nhật đã làm với ý tưởng độc lập ở Miến Điện và Thái Lan, cần phải suy nghĩ về cách thay thế chế độ thuộc địa cũ bằng một chế độ tự do hơn. Ông nghĩ rằng các hành động ở Li-băng là những bước đi đầu tiên trên con đường thay thế chế độ thuộc địa cũ bằng chế độ mới. Ông, Stalin, nghĩ rằng Churchill ủng hộ việc thiết lập một chế độ tự do hơn ở Li-băng. Ông, Stalin, cho rằng cần phải làm điều tương tự với Đông Dương. Ông không thể tưởng tượng nổi việc các đồng minh chiến đấu vì Đông Dương để rồi Pháp nhận được Đông Dương một cách miễn phí. Cần phải làm cho nhân dân Pháp hiểu rằng việc hợp tác với người Đức sẽ không thể thoát tội mà không bị trừng phạt. Họ phải chịu sự trừng phạt và chịu trách nhiệm về điều đó.

Roosevelt nói rằng ông đồng ý 100% với điều này. Ông rất vui khi biết rằng Tưởng Giới Thạch không muốn có Đông Dương. Người Pháp đã cai trị Đông Dương 100 năm và sự thịnh vượng của nhân dân ở đó hiện nay còn thấp hơn 100 năm trước. Tổng tư lệnh [Tưởng Giới Thạch] đã nói rằng nhân dân Đông Dương chưa sẵn sàng để tự quản. Khi đó, ông, Roosevelt, đã đưa ra ví dụ về Philippines — nơi vài năm trước đây cũng chưa sẵn sàng để tự quản. Đến nay, nhờ sự giúp đỡ của người Mỹ, người Philippines đã chuẩn bị sẵn sàng để tự quản, và người Mỹ đã hứa trao quyền đó cho họ. Ông, Roosevelt, cho rằng có thể chỉ định 3-4 ủy viên quản trị đối với Đông Dương và sau 30-40 năm chuẩn bị cho nhân dân Đông Dương khả năng tự quản. Ông, Roosevelt, cho rằng tình hình tương tự cũng đúng đối với các thuộc địa khác. Churchill không muốn hành động kiên quyết đối với việc thực hiện đề xuất ủy trị này, vì ông ta sợ rằng nguyên tắc này sẽ phải áp dụng cả với các thuộc địa của chính ông ta.

Stalin đáp rằng tất nhiên Churchill sẽ không hài lòng.

......

Đã ghi

V. Pavlov

AVP RF (Cơ quan Lưu trữ Chính sách Đối ngoại Liên bang Nga), quỹ 0555, danh mục 1, tập 13, hồ sơ 31, tờ 4-8.