Bản ghi chép cuộc trò chuyện giữa Bí thư thứ nhất Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô N.S. Khrushchev và Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa Hồ Chí Minh về tiến trình thực hiện Hiệp định Genève. Ngày 17 tháng 7 năm 1957.
Thành phố Moscow, ngày 17 tháng 7 năm 1957
TỐI MẬT. Bản duy nhất
BẢN GHI CHÉP CUỘC TRÒ CHUYỆN giữa N.S. Khrushchev và Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa Hồ Chí Minh
Ngày 17 tháng 7 năm 1957, lúc 11:00
Sau những lời chào hỏi lẫn nhau, Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi lời chào anh em nồng nhiệt nhất từ Ban Chấp hành Trung ương Đảng Lao động Việt Nam tới Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô. Chủ tịch Hồ Chí Minh nói rằng Ban Chấp hành Trung ương Đảng Lao động hoàn toàn ủng hộ những quyết định gần đây của Hội nghị toàn thể Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô.
Tiếp đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh nói rằng ông mong muốn trình bày một số vấn đề và nghe ý kiến của các đồng chí Xô viết về các vấn đề đó. Trước hết, ông đề cập đến vấn đề thực hiện Hiệp định Genève. Ông chỉ rõ rằng người Mỹ và chính quyền miền Nam Việt Nam đang tìm cách vô hiệu hóa các hiệp định này. Ấn Độ đã gián tiếp cho chúng tôi hiểu rằng họ mong muốn cả miền Nam và miền Bắc Việt Nam đều trở nên trung lập. Chúng tôi cũng đã gián tiếp cho Ấn Độ hiểu rằng chúng tôi không thể trung lập, rằng chúng tôi nằm trong gia đình các dân tộc xã hội chủ nghĩa và sẽ tiếp tục ở trong đó.
Tuy nhiên, Hiệp định Genève đang không được miền Nam Việt Nam thực hiện. Câu hỏi đặt ra hiện nay là liệu chúng tôi có nên yêu cầu triệu tập hội nghị Genève lần thứ hai hay không. Nếu nên, chúng tôi muốn biết ý kiến của các đồng chí trong Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô về việc khi nào thì yêu cầu triệu tập hội nghị như vậy là phù hợp, vì các đồng chí Xô viết hiểu rõ tình hình quốc tế hơn chúng tôi.
Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp tục: Hiện nay chúng tôi đang chuẩn bị cho Đại hội Đảng Lao động Việt Nam lần thứ hai. Về vấn đề này, chúng tôi đã chuẩn bị một báo cáo nhỏ. Theo số liệu cuối năm 1956, đảng có 268.000 đảng viên. Ngoài ra, đảng có 99.000 đảng viên trong quân đội. Ở miền Nam, nơi đảng tồn tại bất hợp pháp, có khoảng 30.000 đảng viên. Không có dữ liệu về vùng thứ năm vì ở đó đang có sự khủng bố dữ dội. Chúng tôi biết rằng các đồng chí Xô viết quan tâm đến tình hình ở miền Nam, và vì mục đích đó, chúng tôi đã chuẩn bị một tài liệu nhỏ phù hợp. Chủ tịch Hồ Chí Minh nói thêm: Nếu so sánh tình hình của đảng ở Nam Triều Tiên và miền Nam Việt Nam, sự khác biệt nằm ở chỗ ở Nam Triều Tiên, đảng rất yếu và chịu tổn thất nặng nề, trong khi ở miền Nam Việt Nam, bất chấp một số tổn thất, đảng vẫn có các chi bộ bí mật ở hầu hết các ngôi làng. Chính phủ Ngô Đình Diệm cho đến nay vẫn chưa thể đặt các ngôi làng dưới sự kiểm soát của mình.
Đề cập đến các vấn đề quân sự, Chủ tịch Hồ Chí Minh lưu ý rằng Liên Xô đang dành sự giúp đỡ to lớn cho Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Ông nói tiếp: Vào tháng 9 tới, đồng chí Võ Nguyên Giáp sẽ có chuyến đi bí mật tới Trung Quốc và có thể đến Moscow để cung cấp thông tin chi tiết hơn nếu các đồng chí Xô viết đồng ý.
Khrushchev trả lời rằng chúng tôi sẽ rất vui lòng tiếp đón Võ Nguyên Giáp.
Chủ tịch Hồ Chí Minh nói tiếp về cải cách ruộng đất ở Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và chỉ ra rằng, song song với những thành tựu, trong quá trình thực hiện cũng đã mắc phải những sai lầm nghiêm trọng. Những thành tựu là việc chia đất cho nông dân lao động. Sai lầm nằm ở chỗ ở các vùng nông thôn, cán bộ đảng và các chi bộ đảng đã bị tổn thất nặng nề. Sự việc là những cán bộ thực hiện phân chia đất đai đã xếp nhầm nhiều đảng viên là địa chủ và phản động, bắt họ vào tù. Cần phải thừa nhận rằng nguyên nhân một phần của những sai lầm này là do bệnh quan liêu. Chủ tịch Hồ Chí Minh tuyên bố: Ở một chừng mực nào đó, lỗi cũng thuộc về tôi, vì trong suốt thời gian đó tôi không xuống làng xã mà chỉ đọc và viết báo cáo. Khi sai lầm được phát hiện thì nó đã là một thực tế rồi. Trong năm qua, công việc sửa chữa những sai lầm này đang được tiến hành, tuy nhiên đây là một quá trình khó khăn.
Chuyển sang các vấn đề viện trợ kinh tế cho miền Bắc Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh nói rằng ông đã chuẩn bị một danh sách về mức độ viện trợ mà Việt Nam Dân chủ Cộng hòa nhận được từ Liên Xô, Trung Quốc và các nước anh em khác. Dựa trên danh sách này, các đồng chí Xô viết có thể có cái nhìn đầy đủ về thực chất vấn đề. Ngoài ra, một tài liệu về kế hoạch 3 năm của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa cũng đã được chuẩn bị. Chủ tịch Hồ Chí Minh nói thêm rằng về các vấn đề kinh tế, ông có hai yêu cầu. Hai tuần trước, một danh sách các hàng hóa và máy móc mà Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đề nghị Chính phủ Liên Xô cung cấp trong năm nay đã được gửi đến Moscow. Sẽ rất tốt nếu nhận được số hàng hóa và máy móc này càng sớm càng tốt.
Khrushchev trả lời rằng vấn đề này sẽ được xem xét.
Chủ tịch Hồ Chí Minh nói tiếp rằng vào năm tới, Việt Nam Dân chủ Cộng hòa sẽ bắt đầu thực hiện kế hoạch 3 năm và cần phải đề nghị sự giúp đỡ của Liên Xô. Việt Nam Dân chủ Cộng hòa dự kiến nhận từ Liên Xô mỗi năm 100 triệu rúp trong 3 năm, tức tổng cộng là 300 triệu rúp. Phương án tốt nhất là Liên Xô viện trợ không hoàn lại, tức là quà tặng. Tuy nhiên, chúng tôi biết rằng Liên Xô còn phải giúp đỡ các nước anh em khác, vì vậy chúng tôi có phương án thứ hai, đó là Liên Xô cung cấp một nửa là quà tặng, một nửa là vay nợ. Cuối cùng, có phương án thứ ba là Liên Xô cung cấp toàn bộ số tiền này dưới dạng vay nợ dài hạn. Chủ tịch Hồ Chí Minh nói thêm rằng ông để các đồng chí Xô viết quyết định hình thức hỗ trợ nào là thuận tiện nhất.
Khrushchev nói rằng vấn đề này sẽ được xem xét.
Chủ tịch Hồ Chí Minh cho biết hiện nay đang có Thứ trưởng Bộ Thương mại và Thứ trưởng Bộ Công nghiệp Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tại Moscow. Họ sẵn sàng đưa ra mọi giải thích cần thiết. Tuy nhiên, xét thấy các đồng chí Zimyanin và Fadeyev rất am hiểu về các vấn đề Việt Nam, có lẽ các thứ trưởng Việt Nam không cần thiết phải ở lại Moscow.
Khrushchev nói rằng trong trường hợp cần thiết, có thể tham khảo ý kiến của Đại sứ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tại Moscow và đại sứ của chúng tôi tại Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
Sau đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh chuyển các tài liệu về những vấn đề ông đã nêu trong cuộc trò chuyện và nói rằng ông muốn nghe ý kiến của các đồng chí Xô viết về chúng khi ông ghé lại Liên Xô vào tháng tới trên đường từ các nước dân chủ nhân dân châu Âu trở về.
Khrushchev đồng ý với điều này.
Chủ tịch Hồ Chí Minh nói tiếp rằng vì ông dự định thăm các nước dân chủ nhân dân với những điều kiện khác nhau, ông muốn có được một số thông tin về các nước đó vì ông không đủ thông tin về tình hình ở các nước này. Ông nói thêm rằng hôm qua ông đã có cuộc trò chuyện với các đồng chí Kuusinen, Pospelov và Andropov. Đó là cuộc trò chuyện hữu ích, tuy nhiên ông vẫn chưa hình dung rõ mình nên nói gì ở các quốc gia khác nhau. Ông giải thích rằng ông quen nói chuyện với các đồng chí nhưng không thạo ngoại giao.
Khrushchev nói rằng với các nước xã hội chủ nghĩa châu Âu, chúng tôi có quan hệ tin cậy rất tốt, trong đó chỉ cần dùng ngôn ngữ của đảng là đủ. Đối với Nam Tư, cho đến nay việc đối thoại chủ yếu vẫn mang tính ngoại giao hơn là ngôn ngữ của đảng. Hiện nay tại Liên Xô đang có Kardelj và Ranković, và chúng tôi dự định sẽ gặp họ. Tito đồng ý tham gia hội nghị các đảng anh em của các nước xã hội chủ nghĩa. Tuy nhiên, cần một chặng đường dài để thiết lập được mối quan hệ hoàn toàn tin cậy. Hiện nay Nam Tư đang thể hiện sự quan tâm đến việc củng cố quan hệ với Liên Xô và cụ thể là đã yêu cầu chúng tôi cấp giấy phép sản xuất máy bay MiG-19, xe tăng, pháo chống tăng và các loại khác. Chúng tôi sẽ xem xét vấn đề này và có vẻ sẽ cấp các giấy phép đó cho họ. Tuy nhiên, các đồng chí Nam Tư giải thích lý thuyết Mác-Lênin rất tự do và không phải là những người cộng sản đủ vững vàng.
Về Ba Lan, quan hệ của chúng tôi với họ vẫn chưa được cải thiện như chúng tôi mong muốn. Nhưng chúng tôi tin tưởng Gomulka, mặc dù tôi có cảm giác ông ta cũng có chút màu sắc dân tộc chủ nghĩa. Thực tế là quan hệ với Ba Lan không được suôn sẻ lắm là kết quả của những hoàn cảnh lịch sử nhất định: quan hệ giữa các nước chúng tôi trong quá khứ rất phức tạp, họ đã nhiều lần chiến tranh với nhau và tất cả những điều này tạo ra những khó khăn cần phải tính đến. Ở một chừng mực nào đó, những khó khăn trong quan hệ liên quan đến những sai lầm đã mắc phải. Dù sao đi nữa, các đồng chí của chúng tôi, cũng như cá nhân tôi, cho rằng Gomulka là người trung thực và cần phải tin ông ta. Nhưng dường như không phải ai trong đội ngũ xung quanh ông ta cũng đáng tin cậy.
Với Cộng hòa Dân chủ Đức, chúng tôi có quan hệ tốt. Đầu tháng 8, phái đoàn chính phủ - đảng của chúng tôi sẽ tới đó. Chúng tôi dành sự tôn trọng và tin tưởng tới các đồng chí Ulbricht, Pieck và Grotewohl. Các đồng chí Đức tất nhiên có những tranh cãi với nhau, đó là điều hoàn toàn tự nhiên, nhưng họ là những đồng chí tốt và là những người cộng sản trung thực.
Khrushchev nói: Tôi đề cập đến quan hệ của chúng tôi với Nam Tư, Ba Lan và CHDC Đức vì báo chí tư sản tuyên bố rằng giữa chúng tôi tồn tại mối quan hệ bất thường. Nhưng ở đây họ đang lấy những gì họ muốn thay cho thực tế. Với các đảng cộng sản của các nước xã hội chủ nghĩa khác, chúng tôi không có bất kỳ rạn nứt nào, giữa chúng tôi tồn tại mối quan hệ tin cậy tốt đẹp. Đó là tóm tắt đánh giá của chúng tôi về quan hệ với các nước này.
Về vấn đề triệu tập hội nghị Genève liên quan đến Việt Nam, chúng tôi sẽ thảo luận vấn đề này. Tuy nhiên, có thể nói trước rằng cả miền Bắc và miền Nam Việt Nam sẽ không nhượng bộ lẫn nhau. Cần phải tính đến tình hình thực tế hiện tại, đồng thời sử dụng áp lực chính trị đối với những kẻ chống lại sự thống nhất Việt Nam và xây dựng chiến thuật phù hợp. Hiệp định Genève mà nhân dân Việt Nam đã giành được trong cuộc đấu tranh kiên cường kéo dài nhiều năm là có lợi cho miền Bắc Việt Nam, vì vậy không nên để mất những ưu thế xuất phát từ đó. Chúng tôi cho rằng trong cuộc đấu tranh của mình, nhân dân Việt Nam đã đạt được những kết quả tốt. Ngoài ra, cần phát triển kinh tế miền Bắc, tạo ra các ưu thế kinh tế ở đó và qua đó ảnh hưởng đến tư tưởng của nhân dân miền Nam Việt Nam, Lào, Campuchia và các nước láng giềng khác.
Khrushchev kết luận: Chúng tôi sẽ nghiên cứu các tài liệu của các đồng chí và sau đó sẽ thông báo cho các đồng chí ý kiến căn bản hơn của chúng tôi.
Chủ tịch Hồ Chí Minh nói rằng ông sẽ có mặt tại Moscow vào ngày 21 tháng 8 và hỏi xem ai có thể trả lời ông khi đó, vì N.S. Khrushchev sẽ đi nghỉ vào thời điểm đó.
Khrushchev nói rằng ông sẽ ở Crimea vào thời điểm đó và sẽ rất vui lòng nếu Chủ tịch Hồ Chí Minh muốn, ông sẽ tiếp đón ông tại đó. Tuy nhiên, trong mọi điều kiện, các vấn đề do Chủ tịch đặt ra sẽ được xem xét và câu trả lời sẽ được các đồng chí trong Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô đưa ra.
Chủ tịch Hồ Chí Minh cảm ơn N.S. Khrushchev và từ biệt.
Cuộc trò chuyện kéo dài 1 giờ.
Những người tham dự cuộc trò chuyện: Phía Xô viết: các đồng chí Andropov và Zimyanin. Phía Việt Nam Dân chủ Cộng hòa: Hoàng Văn Hoan và Nguyễn Văn Kỉnh.
Người ghi chép: Martynov
RGANI. F. 52. Op. 1. D. 555. L. 74-78. Bản gốc.