Biên bản cuộc trò chuyện giữa Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô L.I. Brezhnev với Bí thư thứ nhất Ban Chấp hành Trung ương Đảng Lao động Việt Nam Lê Duẩn về tình hình ở Đông Nam Á, các cuộc đàm phán Trung - Việt và sự giúp đỡ của Liên Xô trong sự phát triển kinh tế của Việt Nam. Ngày 29 tháng 10 năm 1975.

Thành phố Mát-xcơ-va

Ngày 29 tháng 10 năm 1975

Bí mật

BIÊN BẢN CUỘC TRÒ CHUYỆN

giữa Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương ĐCS Xô Viết, đồng chí L.I. Brezhnev với Bí thư thứ nhất Ban Chấp hành Trung ương ĐLĐVN, đồng chí Lê Duẩn

Ngày 9 tháng 10 năm 1975

Sau những lời thăm hỏi lẫn nhau, đồng chí L.I. Brezhnev nhấn mạnh rằng Liên Xô và Việt Nam gắn bó với nhau bởi mối quan hệ hữu nghị lâu đời. Trong những năm chiến tranh, nhân dân Liên Xô đầy nhiệt huyết đã luôn nỗ lực hoàn thành trước thời hạn các đơn hàng dành cho Việt Nam. Đã có một số khó khăn trong việc cung cấp vũ khí, nhưng điều đó phần lớn là do những trở ngại mà người Trung Quốc gây ra. Nhân dân 250 triệu người của Liên Xô vẫn luôn và đang dành những tình cảm tốt đẹp cho nhân dân Việt Nam. Tôi có thể kể nhiều điều về chuyện này, tuy nhiên, tôi buộc phải nói ngắn gọn.

Lê Duẩn. Tôi xin phép được gặp đồng chí để trao đổi ý kiến, giống như chúng ta từng làm trong thời kỳ nhân dân Việt Nam đấu tranh chống lại sự xâm lược của Mỹ. Khi ấy, đồng chí đã đưa ra rất nhiều ý tưởng và suy nghĩ hữu ích. Giờ đây hòa bình đã lập lại. Chúng tôi muốn lại được lắng nghe các ý tưởng và suy nghĩ của đồng chí trong giai đoạn phát triển mới của tình hình.

Tôi muốn thông tin thêm cho đồng chí về những vấn đề mà chúng tôi đã đề cập vào ngày hôm qua trong các cuộc đàm phán, kể về những vấn đề đã được phái đoàn Việt Nam nêu ra trong các cuộc đàm phán gần đây tại CHND Trung Hoa. Tôi cũng muốn trao đổi ý kiến về tình hình ở Đông Nam Á, đồng thời trình bày một số suy nghĩ liên quan đến sự giúp đỡ của Liên Xô đối với Việt Nam trong những điều kiện mới.

Trong cuộc gặp gần đây với các đồng chí Trung Quốc, phía Trung Quốc tuyên bố với chúng tôi rằng trong hai năm qua đã phát sinh những bất đồng mới nghiêm trọng giữa Trung Quốc và Việt Nam. Vấn đề là về các quần đảo ở Biển Đông1, vấn đề biên giới, cũng như thềm lục địa ở vịnh Bắc Bộ.

Người Trung Quốc đã tập trung một lượng lớn quân đội tại biên giới với Việt Nam. Tình hình như vậy cũng từng xảy ra trong những năm trước đây. Đồng chí Hồ Chí Minh đã nhiều lần hội đàm với người Trung Quốc về vấn đề biên giới. Về các quần đảo, chúng vốn dĩ luôn là của chúng tôi. Giờ đây người Trung Quốc tuyên bố rằng cả quần đảo Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa đều là của họ. Các đồng chí Trung Quốc muốn chia cắt vịnh Bắc Bộ, chiếm phần lớn vịnh về phía mình.

L.I. Brezhnev. Đúng vậy, người Trung Quốc rất giỏi tạo ra các cuộc xung đột biên giới.

Lê Duẩn. Chúng tôi đã nói với người Trung Quốc rằng vấn đề biên giới là vấn đề đòi hỏi sự nghiên cứu từ phía các chuyên gia. Trước đây, xung quanh vấn đề này, chúng tôi chưa bao giờ để quan hệ với các đồng chí Trung Quốc đẩy tới tình hình gay gắt như vậy. Chúng tôi cũng không có vấn đề gì trong quan hệ với họ xung quanh các quần đảo. Đối với các yêu sách của Trung Quốc đối với các khu vực thuộc vịnh Bắc Bộ, điều này bắt nguồn từ mong muốn của họ nhằm vồ lấy dầu mỏ vốn rất phong phú ở những khu vực này.

Đồng thời, các đồng chí Trung Quốc nói với chúng tôi rằng các vấn đề kể trên là những vấn đề mang ý nghĩa phòng thủ đối với Trung Quốc. Do đó, theo họ, không thể để các quốc gia nước ngoài thâm nhập vào khu vực này. Chúng tôi cũng lo ngại về việc tập trung quân đội Trung Quốc tại biên giới Việt - Trung. Chúng tôi cho rằng giữa các nước xã hội chủ nghĩa không nên có những vấn đề như vậy. Bản thân những vấn đề này vốn không lớn.

Bây giờ về tình hình trong ban lãnh đạo ĐCSTQ. Trong Đảng Cộng sản Trung Quốc có những quan điểm khác nhau về sự phát triển tiếp theo của quan hệ Trung - Việt1. Một số người nói rằng nếu đồng ý về quyền sở hữu các quần đảo ở Biển Đông, thì người Việt Nam sẽ đòi lại các tỉnh Quảng Đông và Quảng Tây của Trung Quốc vốn trước đây thuộc về Việt Nam. Đặng Tiểu Bình nói rằng CHND Trung Hoa không chịu trách nhiệm về công việc của các vị hoàng đế. Nhưng chúng tôi cũng không đòi hỏi gì cả. Những tư tưởng về việc trả lại các tỉnh miền nam Trung Quốc cho Việt Nam không phải là tư tưởng xuất phát từ Việt Nam, mà từ Trung Quốc. Đối với Việt Nam, đây là vấn đề cũ. Dĩ nhiên, vấn đề này rất phức tạp, tuy nhiên, nó không được phép tạo ra sự ma sát trong quan hệ giữa các quốc gia xã hội chủ nghĩa. Mặc dù vậy, hàng tháng vẫn xảy ra tới 15-20 vụ va chạm tại biên giới Việt - Trung. Điều này phần nào cũng liên quan đến việc cư dân ở những khu vực này liên tục di cư từ Trung Quốc sang Việt Nam. Cũng có những trường hợp người Trung Quốc tự ý dịch chuyển các cột mốc biên giới sâu vào lãnh thổ Việt Nam. Người ta cho rằng các yêu sách của Trung Quốc đối với đất đai ở khu vực biên giới có liên quan đến sự tồn tại của các mỏ bô-xít lớn nằm trên lãnh thổ Việt Nam ngay sát biên giới.

Như tôi đã nói ngày hôm qua, tại CHND Trung Hoa có rất nhiều xu hướng và dòng tư tưởng khác nhau. Tôi rất lo ngại liệu xu hướng sai lầm có giành phần thắng hay không. Đang diễn ra cuộc cạnh tranh gay gắt giữa các phe phái riêng lẻ. Hiện rất khó nói phe nào sẽ chiến thắng. Nhóm của Chu Ân Lai vẫn đang mạnh ở Bắc Kinh. Nhóm của Trương Xuân Kiều2 là một lực lượng yếu hơn. Tuy nhiên, một cuộc đấu tranh nghiêm trọng đang diễn ra giữa các nhóm này. Đó là lý do tại sao ngày hôm qua tôi đã lưu ý rằng để bảo vệ lợi ích của Việt Nam, chúng ta cần một quân đội mạnh. Trong lịch sử của chúng tôi đã có vô số ví dụ khi người Trung Quốc, sau khi chịu thất bại ở phương bắc, đã lao về phương nam. Có thể là bây giờ tình hình sẽ phát triển theo một hướng khác đôi chút, vì tình hình thế giới về cơ bản hoàn toàn khác. Người Trung Quốc khó lòng thực hiện được điều gì nghiêm trọng.

Mặc dù vậy, chúng tôi vẫn phải cảnh giác. Ngày hôm qua, đồng chí Grechko đã hỏi tôi: các đồng chí cần quân đội chống lại ai nếu các đồng chí đã giành được chiến thắng. Tôi trả lời rằng, bất chấp thất bại của mình, bọn đế quốc vẫn không từ bỏ những âm mưu của chúng. Tình hình có thể phát triển theo nhiều hướng khác nhau. Ví dụ, chúng tôi rất lo ngại về liên minh giữa các phần tử tiêu cực ở Trung Quốc và Nhật Bản, sự phân chia các vùng ảnh hưởng của họ ở Đông Nam Á. Sự bất mãn cũng dấy lên trước thái độ không muốn người Mỹ rời khỏi Đông Nam Á của người Trung Quốc. Có vẻ như các khu vực ảnh hưởng trong khu vực này trên thế giới có thể được phân chia như sau: vùng ảnh hưởng của Nhật Bản sẽ là Miến Điện, Indonesia. Còn đối với Trung Quốc, họ tìm cách thiết lập ảnh hưởng của mình ở Đông Dương và bán đảo Mã Lai. Hoa Kỳ cũng có thể tham gia vào liên minh này. Mũi nhọn của liên minh này chĩa vào cả Việt Nam lẫn Liên Xô.

Khi Việt Nam giành chiến thắng, người Trung Quốc không hề vui mừng, bởi vì chiến thắng đó đồng nghĩa với việc củng cố vị thế của chúng tôi, đặc biệt là khi so sánh với các quốc gia như Thái Lan và Miến Điện. Đó là lý do tại sao Trung Quốc tìm cách cản trở sự gia tăng sức mạnh của chúng tôi. Người Trung Quốc muốn duy trì sự chia cắt Việt Nam, ngăn chặn việc thống nhất đất nước. Do đó, trong giai đoạn trước, người Trung Quốc đã nhiều lần bày tỏ quan điểm của họ về các hình thức giúp đỡ khác nhau cho Việt Nam, nhưng đằng sau tất cả những điều đó luôn ẩn chứa một mục đích duy nhất - cản trở việc thống nhất đất nước của chúng tôi. Tôi xin lấy ví dụ: họ tuyên bố sẵn sàng xây dựng tại Việt Nam một nhà máy lọc dầu công suất 3,5 triệu tấn. Tuy nhiên, chúng tôi đã từ chối đề nghị này, bởi vì nếu chúng tôi đồng ý, việc xây dựng công trình này sẽ bị kéo dài trong nhiều năm, do đó sẽ làm chậm bước tiến của Việt Nam lên chủ nghĩa xã hội. Vì vậy, chúng tôi buộc phải từ chối đề nghị này. Gần đây, chúng tôi đã từ chối một trăm mặt hàng của Trung Quốc. Chúng tôi đã ký với người Trung Quốc hiệp định về việc họ cấp cho Việt Nam khoản tín dụng trị giá 2,5 tỷ nhân dân tệ. Tuy nhiên, chúng tôi chỉ sử dụng số tiền này để khôi phục các công trình cũ đã được xây dựng với sự trợ giúp của Trung Quốc. Nếu chúng tôi đồng ý để người Trung Quốc xây dựng các công trình mới, thì thời gian thi công sẽ kéo dài trong nhiều năm. Ngoài ra, người Trung Quốc còn cung cấp cho chúng tôi trang thiết bị cũ. Chiến thuật của họ là tìm cách hạ thấp nhịp độ phát triển của chúng tôi mà không làm căng thẳng quan hệ với. Ví dụ điển hình cho điều đó là thực tế họ đã xây dựng tổ hợp luyện kim tại chỗ chúng tôi suốt 15 năm nay. Gần đây, họ đề nghị giúp chúng tôi xây dựng nhà máy phân đạm. Tuy nhiên, chúng tôi không chấp nhận, bởi vì điều đó đồng nghĩa với việc ném tiền qua cửa sổ. Dù vậy, họ vẫn buộc phải đưa ra đề nghị như vậy với chúng tôi, khi tính đến việc Liên Xô đang viện trợ kinh tế cho VN, và cả việc Nhật Bản, Pháp, Tây Đức đã bày tỏ nguyện vọng hợp tác với chúng tôi. Chẳng hạn, người Nhật tuyên bố rằng họ muốn dành 3 tỷ đô-la để hợp tác với Đông Nam Á. Người Trung Quốc hiểu rất rõ rằng nếu họ không chịu giúp đỡ chúng tôi, thì chúng tôi có thể sang tìm kiếm sự giúp đỡ từ những nước khác, và điều này đi ngược lại với âm mưu của người Trung Quốc - những kẻ muốn đẩy chúng ta xuống vũng lầy kinh tế. Họ tìm cách làm suy yếu chúng tôi về mặt kinh tế. Đồng thời, họ sẽ tìm cách củng cố Campuchia, viện trợ giúp nước này phát triển kinh tế. Nhằm mục đích đó, họ đã tuyên bố sẵn sàng cấp cho Campuchia khoản tín dụng 1 tỷ đô-la. Mục đích của hành động này là cố gắng tách Campuchia ra khỏi Việt Nam. Họ cũng tính toán tương tự đối với Lào. Họ đề nghị giúp đỡ kinh tế cho các đồng chí Lào. Liên quan đến vấn đề này, chúng tôi đã nói với các đồng chí Lào rằng sẽ là đúng đắn nhất nếu họ đồng ý nhận khoản viện trợ đó trên cơ sở tam phương có sự tham gia của Việt Nam. Người Trung Quốc cũng đề nghị giúp đỡ người Lào xây dựng tuyến đường ô tô dọc theo biên giới Lào - Việt. Chúng tôi đã nói với các đồng chí Lào rằng chúng tôi sẽ tự xây dựng con đường đó.

Ở Trung Quốc có những kẻ tuyên bố rằng Liên Xô đang dựng lên các chướng ngại vật cản trở bước tiến của Trung Quốc vào Đông Nam Á. Việt Nam gắn bó chặt chẽ với phe xã hội chủ nghĩa. Trong khi đó, người Trung Quốc lại tìm cách thiết lập liên minh với người Nhật và Mỹ nhằm cản trở bước tiến của phe xã hội chủ nghĩa vào Đông Nam Á. Ở CHND Trung Hoa, họ nói về cuộc đấu tranh chống lại Liên Xô tại khu vực này. Tuy nhiên, họ cũng đồng thời ám chỉ cả Việt Nam.

Trong các tính toán của mình, Bắc Kinh cũng sử dụng cả kiều dân Trung Quốc đang sinh sống tại nước tôi. Tôi biết rõ những khó khăn liên quan đến việc bốc dỡ các tàu của Liên Xô tại cảng Hải Phòng. Tôi nghi ngờ rằng đây là hành động phá hoại có chủ đích của những phu khuân vác người Trung Quốc làm việc tại cảng. Liên quan đến vấn đề này, tôi đã chỉ đạo Phó Thủ tướng Lê Thanh Nghị sơ tán toàn bộ các phu khuân vác là kiều dân Trung Quốc khỏi Hải Phòng.

Nếu chúng tôi muốn có một vị thế vững chắc ở Đông Dương, chúng tôi chỉ có thể làm điều đó với sự giúp đỡ của bạn bè. Tại tất cả các quốc gia Đông Nam Á, vị thế của giai cấp tư sản mại bản - những kẻ có gốc gác quốc tịch thường là người Trung Quốc - rất mạnh mẽ. Nếu chúng tôi có thể củng cố vị thế kinh tế của mình, thì vị thế của người Trung Quốc trong khu vực này sẽ tương ứng suy yếu đi. Điều đó sẽ góp phần củng cố vị thế của chủ nghĩa xã hội ở Đông Nam Á.

Tại khu vực này trên thế giới, xu hướng hướng tới hòa bình đang ngày càng phát triển. Các quốc gia trong khu vực này phải khẩn trương củng cố sức mạnh kinh tế của mình. Nếu không làm điều đó, trong những năm tới sẽ phát sinh thêm các khó khăn bổ sung. Hiện nay tại Philippines, thu nhập bình quân đầu người là 300 đô-la. Ở Việt Nam Dân chủ Cộng hòa - chỉ có 100 đô-la. Trong những năm tới, cần phải nâng thu nhập bình quân đầu người ở nước ta lên tới 400 đô-la. Chỉ trên cơ sở đó mới có thể củng cố vị thế của chúng tôi. Điều này sẽ tạo ra các điều kiện nhằm đẩy nhanh các mối quan hệ kinh tế giữa các quốc gia Đông Nam Á với các nước xã hội chủ nghĩa.

Trong hoàn cảnh phức tạp như vậy, chúng tôi muốn các đồng chí giúp đỡ trong việc củng cố sức mạnh kinh tế của đất nước chúng tôi. Chúng tôi muốn hợp tác với Liên Xô trong lĩnh vực sản xuất nông nghiệp. Trên nền tảng đó, chúng tôi tính toán sẽ củng cố các nguồn lực của chính mình. Trong thời gian tới, chúng tôi có thể gia tăng mạnh mẽ sản lượng lúa gạo. Để làm được điều đó, chúng tôi cần nâng cao vọt năng suất lao động, đẩy mạnh cơ giới hóa nông nghiệp. Nhưng điều đó chỉ có thể thực hiện được trên cơ sở hợp tác với Liên Xô. Khi đã bảo đảm được sự tăng trưởng kinh tế của mình, chúng tôi sẽ có thể hợp tác tích cực hơn với các quốc gia Đông Nam Á, cụ thể là với Indonesia. Tại quốc gia này, người dân liên tục bị đói, thiếu lúa gạo*1. Chúng tôi sẽ bán lúa gạo cho Indonesia và mua dầu mỏ từ nước này. Người Indonesia sẽ buộc phải làm như vậy. Nhằm mục đích củng cố vị thế kinh tế của mình, chúng tôi đang tiến hành cuộc đấu tranh chống lại giai cấp tư sản mại bản, qua đó nâng cao ý thức phẩm giá dân tộc của các dân tộc trong khu vực này trên thế giới.

Chúng tôi đang hướng tới việc thiết lập mối quan hệ hợp tác chặt chẽ hơn với Liên Xô, mở rộng các cơ hội của cộng đồng xã hội chủ nghĩa tại khu vực này trên thế giới. Tất cả những điều này có ý nghĩa chính trị vô cùng to lớn. Tôi nghĩ rằng các chuyên gia kinh tế Liên Xô không phải lúc nào cũng hình dung một cách rõ ràng về các khía cạnh chính trị của sự hợp tác kinh tế Xô - Việt. Tôi xin lấy ví dụ. Các đồng chí đang giúp đỡ xây dựng các nhà máy sản xuất động cơ diesel. Hiện nay đã có thỏa thuận về việc hỗ trợ kỹ thuật của Liên Xô trong việc xây dựng nhà máy sản xuất phụ tùng thay thế cho máy kéo. Đồng thời, những người đồng chí của các đồng chí lại không đồng ý hỗ trợ xây dựng nhà máy sản xuất chính những chiếc máy kéo đó1.

Đối với chúng tôi, vấn đề kim loại vẫn là một vấn đề vô cùng cấp bách. Chúng tôi không sản xuất kim loại, mà hoàn toàn phải mua lại từ các quốc gia khác. Chúng tôi đề nghị Đồng chí giúp đỡ trong việc giải quyết vấn đề này. Chúng tôi có 13 triệu hécta đất canh tác. Không thể giải quyết vấn đề sản xuất nông nghiệp quy mô lớn trên nền tảng hiện đại nếu thiếu sự cơ giới hóa. Nếu vấn đề này không được giải quyết trong những năm tới, thì sau chừng mười năm nữa tình hình có thể thay đổi theo chiều hướng tồi tệ hơn đối với chúng tôi.

Gần đây, các đại diện chính quyền Tây Đức đã đồng ý hỗ trợ phát triển nông nghiệp nước tôi. Đối với sự giúp đỡ của Tây Đức trong lĩnh vực công nghiệp, họ nói rằng chỉ các hãng tư nhân mới hợp tác với Việt Nam trong lĩnh vực sản xuất công nghiệp. Nhật Bản cũng tuân thủ lập trường tương tự. Chúng tôi muốn giao dịch trước hết với phe xã hội chủ nghĩa. Chúng tôi không có truyền thống và kinh nghiệm trong quan hệ với các quốc gia tư bản chủ nghĩa. Chúng tôi muốn nâng cao vọt năng suất lao động trong nông nghiệp, nhưng để làm được điều đó, chúng tôi cần có máy kéo. Tại sao Romania và Triều Tiên có thể sản xuất máy kéo mà chúng tôi lại không thể?

Đồng chí Brezhnev, trước đây Đồng chí từng nói với chúng tôi về sự cần thiết phải chú ý đến vấn đề nâng cao mức sống của nhân dân ta. Vấn đề này chỉ có thể được giải quyết thông qua con đường vực dậy nông nghiệp. Tuy nhiên, ở đây không thể chấp nhận cách làm thủ công lụp xụp. Nếu chúng tôi giải quyết được những vấn đề này, thì mọi mưu toan cô lập chúng tôi khỏi các quốc gia Đông Nam Á sẽ sụp đổ.

Chúng tôi muốn biết ý kiến của Đồng chí về triển vọng phát triển của Đông Nam Á, về việc theo ý kiến của Đồng chí, nền kinh tế của chúng tôi và các mối quan hệ kinh tế của chúng tôi với các quốc gia trong khu vực này nên phát triển như thế nào.

L.I. Brezhnev. Trước khi các đồng chí đến, tôi đã có cuộc trao đổi ngắn với đồng chí A.N. Kosygin. Ông ấy đã kể về những điểm chính trong cuộc trò chuyện của mình với đồng chí Lê Thanh Nghị. Tôi chưa kịp nghiên cứu tất cả các chi tiết của cuộc trò chuyện đó, nhưng có vẻ như tất cả các vấn đề chính đều đã được giải quyết. Chúng tôi hiểu rằng cần phải gia tăng nguồn cung cấp dầu mỏ. Tôi sẽ cố gắng đạt được điều đó. Việc cung cấp bông vải cũng đóng vai trò rất lớn.

Lê Duẩn. Tôi được thông báo rằng phía Liên Xô sẵn sàng tăng cường cung cấp bông vải thêm 10-17 nghìn tấn trên cơ sở bù trừ.

L.I. Brezhnev. Hiện tại tôi rất khó để trả lời tất cả các câu hỏi mà các đồng chí đã đặt ra. Tuy nhiên, rõ ràng là cần phải giải quyết chúng và chỉ có thể giải quyết chúng khi tính đến các khả năng trên tinh thần thiện chí. Đồng chí Baibakov sẽ báo cáo với chúng ta về các vấn đề hợp tác kinh tế. Sau đó chúng ta sẽ đưa ra câu trả lời cho các đồng chí1.

Lê Duẩn. Tôi đã đọc lướt qua văn bản tuyên bố Xô - Việt. Tôi rất thích nó. Điều quan trọng bây giờ là làm cho nó có nội dung, hiện thực hóa các vấn đề đã được đặt ra trong đó.

L.I. Brezhnev. Liệu chúng ta có ký kết bản tuyên bố không?

Lê Duẩn. Tôi nghĩ rằng cần phải ký kết nó. Trong đó trình bày các hướng đi chính trong sự hợp tác của chúng ta, đề cập đến một tổ hợp các vấn đề rộng lớn. Tôi rất hài lòng với bản tuyên bố này.

L.I. Brezhnev. Tôi đề xuất trình tự công việc cho ngày mai như sau. Buổi sáng, các đồng chí sẽ đi thăm trường dạy nghề kỹ thuật. Trong thời gian đó, tôi sẽ nói chuyện với các đồng chí của chúng tôi. Sau đó chúng ta sẽ gặp nhau trong buổi trò chuyện kết luận. Cùng ngày hôm đó, các tài liệu chung sẽ được ký kết và một buổi chiêu đãi sẽ được tổ chức. Các đồng chí có đồng ý không?

Lê Duẩn. Vâng.

L.I. Brezhnev. Vậy thì hôm nay tôi đề nghị không bàn về các con số. Tôi rất muốn lắng nghe ý kiến của các đồng chí về những điểm mới trong diễn biến tình hình ở Trung Quốc.

Lê Duẩn. Người Trung Quốc không muốn chúng tôi hợp tác với Liên Xô. Họ rất lo sợ sự hợp tác này. Họ sợ sự củng cố vị thế của Việt Nam và Liên Xô ở Đông Nam Á. Đó là đường lối của Mao Trạch Đông. Tôi nghĩ rằng sau khi Mao Trạch Đông không còn nữa, thì nhiều thứ ở Trung Quốc sẽ thay đổi.

L.I. Brezhnev. Tôi cũng nghĩ vậy.

Lê Duẩn. Mao đã rất yếu.

L.I. Brezhnev. Chúng tôi có thông tin cho rằng Lưu Thiếu Kỳ hình như vẫn còn sống.

Lê Duẩn. Tôi cũng có thông tin như vậy.

Một lần nữa tôi muốn thu hút sự chú ý của Đồng chí đến thực tế rằng các chuyên gia Liên Xô không phải lúc nào cũng hình dung rõ ràng về các khía cạnh chính trị của sự hợp tác kinh tế Xô - Việt. Ban lãnh đạo Liên Xô và Đại sứ quán Liên Xô tại Hà Nội không phải lúc nào cũng thông tin chính xác, đặc biệt là dưới thời vị đại sứ cũ. Chúng tôi muốn thiết lập các mối liên hệ trực tiếp hơn giữa hai bên*. Nếu các đồng chí có bất kỳ suy nghĩ nào, chúng ta có thể sử dụng hình thức tiếp xúc đã được kiểm chứng qua thực tế - đó là gửi thông tin cá nhân, giống như hồi tháng 4 năm nay trong thời gian chúng tôi tiến công vào Sài Gòn*.

Cảm ơn Leonid Ilyich vì đã tiếp đón tôi.

L.I. Brezhnev. Hẹn gặp lại vào ngày mai, hẹn gặp lại tại các cuộc đàm phán.

Buổi trò chuyện do phiên dịch viên tiếng Việt Vũ Khoan và Cố vấn Vụ Đông Nam Á Bộ Ngoại giao Liên Xô R.L. Khamidulin phiên dịch.

Biên bản cuộc trò chuyện do chuyên viên tập sự Vụ Ban Chấp hành Trung ương ĐCS Xô Viết (A. Voronin) ghi chép.